✳️ بوی جوی مولیان یا ... ؟
« بادِ جوی مَولیان آید همی
بوی یار مهربان آید همی »
❇️ داستان امیر نصر سامانی را شنیده و خوانده‌اید که وی زمستان‌ها را در پایتخت خود بخارا می‌گذراند. سالی به هرات رفته بود و تا چهار سال به علت هوای بهشتی و فراوانی نعمت و خرمی و سرسبزی چراگاه‌های اطراف هرات، در آنجا بماند. اطرافیان از رودکی خواستند تا شاه را تهییج کند به بخارا برگردد و .... رودکی شعری سرود و در محفل خواند و شاه سامانی چنان به هیجان آمد که با پای‌برهنه بر اسب نشست و عزم بخارا کرد. تأثیر شگرف شعر از این بود که شاعر با این هنرمندی و نکته‌سنجی هنرمندانه همگان را به یاد خانه و زندگی و زن و فرزند و خویش و پیوند انداخته، هوس یار و دیار کرده‌اند.
◀️ بیت آغازین این چامه چنین معروف است:
بوی جوی مولیان آید همی
یاد یار مهربان آید همی
اما دکتر سید محمد علوی مقدم –استاد پیشکسوت دانشگاه فردوسی و از چهره‌های ماندگار ایران- در کتاب سی مقاله در تفسیر قرآن کریم (بخش پنجم؛ با عنوان چند نکته)؛ صفحات 381-383؛ (انتشارات برزین مهر 1391) با بیان ادله و شواهدی، شکل درست این بیت را به اینگونه می‌دانند:
بادِ جوی مَولیان آید همی
بوی یار مهربان آید همی
گزیده‌ای از نکات مقاله ایشان چنین است:
- ابیاتی در تفسیر سوره یوسف به نام جامع التین ثبت است اینگونه است:
اسب‌ها را ز آرزوی روی تو
زیر ران جولا کنان آید همی
از که جویم وصل او کز هر سویی
می نفیر عاشقان آید همی
- بیت در چهار مقاله بیت چنین آمده است:
بوی جوی مولیان آید همی
بوی یار مهربان آیـــد همی
- ترکیب «آمدن یاد یار» در زبان فارسی فصیح نیست و به کار نرفته است. وبه جای این که گفته شود «یاد یار می آید» می گویند: «یار را به یاد می آوردم، به یاد او هستم، او را یاد می کنم، اورا به یاد دارم»
- سنائی در قطعه کوتاهی، قصیده رودکی را استقبال و مطلع آن را چنین تضمین کرده است:
رنج غربت رفت و تیمار سفر
«بوی یار مهربان آید همی»
- در کلیات شمس نیز چنین آمده است:
بوی باغ و بوستان آید همی
«بوی یار مهربان آید همی»
◀️ - بادی که در هر تابستان، در هرات، از جانب بخارا می‌وزیده، طبعاً در زمان رودکی هم مزایایی گفتنی داشته است. همان است که منوچهری می‌گوید: باد خنک از جانب خوارزم وزان است. یا ابوسعید ابوالخیر می‌گوید: هر باد که از سوی بخارا به من آید؛ پس رودکی در هرات می‌سراید: «بوی یار مهربان» از «باد جوی مولیان» (بخارا) به مشام می‌آید
- مولیان= بروزن ارغوان و پهلوان است (و نه بر وزن حوریان و لولیان). جوی مولیان (ترکیب اضافی) اسم جویی نبوده بلکه کوی و محله ای بوده در بخارا. این محل ضیاعی بوده (ملک و مزرعه ای) خوش آب و هواترین و اشرفی ترین بخش بخارا بود. کاخ امیر و خانه های اطرافیان او همه در محله جوی مولیان بود.
- بنابراین معنی بیت این است: باد خوش شمال از جانب بخارا می‌آید بوی یار را که ساکن کوی جوی مولیان در بخاراست می‌آورد.
❇️ جواد رسولی
#رودکی
#بوی_جوی_مولیان
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
« بادِ جوی مَولیان آید همی
بوی یار مهربان آید همی »
❇️ داستان امیر نصر سامانی را شنیده و خوانده‌اید که وی زمستان‌ها را در پایتخت خود بخارا می‌گذراند. سالی به هرات رفته بود و تا چهار سال به علت هوای بهشتی و فراوانی نعمت و خرمی و سرسبزی چراگاه‌های اطراف هرات، در آنجا بماند. اطرافیان از رودکی خواستند تا شاه را تهییج کند به بخارا برگردد و .... رودکی شعری سرود و در محفل خواند و شاه سامانی چنان به هیجان آمد که با پای‌برهنه بر اسب نشست و عزم بخارا کرد. تأثیر شگرف شعر از این بود که شاعر با این هنرمندی و نکته‌سنجی هنرمندانه همگان را به یاد خانه و زندگی و زن و فرزند و خویش و پیوند انداخته، هوس یار و دیار کرده‌اند.
◀️ بیت آغازین این چامه چنین معروف است:
بوی جوی مولیان آید همی
یاد یار مهربان آید همی
اما دکتر سید محمد علوی مقدم –استاد پیشکسوت دانشگاه فردوسی و از چهره‌های ماندگار ایران- در کتاب سی مقاله در تفسیر قرآن کریم (بخش پنجم؛ با عنوان چند نکته)؛ صفحات 381-383؛ (انتشارات برزین مهر 1391) با بیان ادله و شواهدی، شکل درست این بیت را به اینگونه می‌دانند:
بادِ جوی مَولیان آید همی
بوی یار مهربان آید همی
گزیده‌ای از نکات مقاله ایشان چنین است:
- ابیاتی در تفسیر سوره یوسف به نام جامع التین ثبت است اینگونه است:
اسب‌ها را ز آرزوی روی تو
زیر ران جولا کنان آید همی
از که جویم وصل او کز هر سویی
می نفیر عاشقان آید همی
- بیت در چهار مقاله بیت چنین آمده است:
بوی جوی مولیان آید همی
بوی یار مهربان آیـــد همی
- ترکیب «آمدن یاد یار» در زبان فارسی فصیح نیست و به کار نرفته است. وبه جای این که گفته شود «یاد یار می آید» می گویند: «یار را به یاد می آوردم، به یاد او هستم، او را یاد می کنم، اورا به یاد دارم»
- سنائی در قطعه کوتاهی، قصیده رودکی را استقبال و مطلع آن را چنین تضمین کرده است:
رنج غربت رفت و تیمار سفر
«بوی یار مهربان آید همی»
- در کلیات شمس نیز چنین آمده است:
بوی باغ و بوستان آید همی
«بوی یار مهربان آید همی»
◀️ - بادی که در هر تابستان، در هرات، از جانب بخارا می‌وزیده، طبعاً در زمان رودکی هم مزایایی گفتنی داشته است. همان است که منوچهری می‌گوید: باد خنک از جانب خوارزم وزان است. یا ابوسعید ابوالخیر می‌گوید: هر باد که از سوی بخارا به من آید؛ پس رودکی در هرات می‌سراید: «بوی یار مهربان» از «باد جوی مولیان» (بخارا) به مشام می‌آید
- مولیان= بروزن ارغوان و پهلوان است (و نه بر وزن حوریان و لولیان). جوی مولیان (ترکیب اضافی) اسم جویی نبوده بلکه کوی و محله ای بوده در بخارا. این محل ضیاعی بوده (ملک و مزرعه ای) خوش آب و هواترین و اشرفی ترین بخش بخارا بود. کاخ امیر و خانه های اطرافیان او همه در محله جوی مولیان بود.
- بنابراین معنی بیت این است: باد خوش شمال از جانب بخارا می‌آید بوی یار را که ساکن کوی جوی مولیان در بخاراست می‌آورد.
❇️ جواد رسولی
#رودکی
#بوی_جوی_مولیان
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment