دراین ماجرایِ انتقاداتی که بر اصغر فرهادی می‌شود، باید که حواسمان بر واقعیت‌ِ برساخته تاریخِ‌ما از ما باشد، واقعیتی که خصلتِ‌ثانوی ما شده است. تاریخ ما به آموخته است که محتاط باشیم و گاهی حتی "نفاق کنیم". این قضیه فرهادی و من و دیگران ندارد. هم ازاین روست که باید این حق را به فرهادی داد که وقتی تریبونی دراختیارش قرار گرفت، انتخاب بکند که شعار زنده‌باد و مرده‌باد ندهد.

نکته اینجاست که جامعه/تاریخِ بیمار، آدم‌هایش را بیمار می‌کند، چنان‌که همه ما را کرده است. دریک جامعه استبدادزده‌ای که برآن خشونت و وحشت حکومت می‌کند، انسان‌های آزاده‌ای چون رسول‌اوف‌ها یا نوری‌زاده‌ها نادرند که بی‌پروایِ پیامدهای خطیر، آنچه را که حق می‌دانند می‌گویند. الباقی آدم‌ها "قهرمان" نیستند و نمی‌توان چنین انتظاری را برایشان تحمیل نمود؛ زیرا بیشینه مردم صیانتِ از خود می‌کنند. این لزوما به معنای "بیشرف"بودن یا ابراز بندگی‌ِ ایشان به جباریت نیست، هرچند که به معنای قهرمان نبودن آنان هست. نمی‌شود به فرهادی برای قهرمان نبودن سرکوفت زد.

تنها دریک جامعه آزاد که باورجمعی (اکثری) به "کرامت‌فرد انسانی" برآن حاکم است، می‌توان به فراوانی سراغِ آدم‌‌های سالم و آزاده را گرفت.
در جوامع استبدادی آدم‌ها به درجات، آفت‌زدگانِ فرومایگی می‌شوند. نمی‌شود به همچو مردمانی سرکوفت زد که شما چرا فرومایه شدید؟! صیانت نفس مقدم‌ترین غریزه انسان است، همین غریزه است که انسان‌ها را در جوامع استبدادی به فرومایگی می‌کشاند. ما ایرانیان بارآمدگانِ یک تاریخِ جباریت و ناامنی هستیم. آن ضرب‌المثل که پدران ما می‌گفتند: "اُستُر ذَهَبَکَ و ذَهابَکَ و مَذهَبَک" (طلا و مقصد و دین‌ات را پوشیده دار!" ترجمانِ هنجاریِ یک "تاریخِ ناامنی" است. این قاعده که سامان‌ِاجتماعیِ استبدادی انسانِ بیمار و فرومایه ببار می‌آورد، ایرانِ ولایت‌فقیه و آلمان نازی و روسیه شوروی ندارد.

درست از همین‌روست که فارغ از ایدئولوژی، هرگونه حکومت اقتدارگرا را باید برای سلامت‌ِ اخلاقی و روانیِ انسان "آسیب‌زا" دانست. چنین حکومت‌هایی ما آدم‌ها را تباه می‌کنند.
شکل حکومت‌ هم از آسمان نازل نمی‌شود، بلکه فراورده‌ای از "فرهنگ"ای است که در آن اجتماع سیطره اغلبی دارد.

اگر ما ایرانیان از استبدادی که پیوسته بیمارمان می‌کند خلاصی نداریم، تا درپیِ انقلاب مشروطیت سر از استبداد پهلوی‌ها در می‌آوریم و پس از انقلاب آزادیخواهِ ۵۷ قربانیِ ولایت‌مطلقه فقیه می‌شویم، به جهت سرشتِ "استبدادی‌" است که در بافتارِ فرهنگ‌ملی ما نهادینه است.

این "فرهنگ" را باید در وجوه متکثرش نقد کرد تا فرهادی‌هایی که قهرمان نیستند جسارت سخن حق زدن را بیابند، نه که این کار منحصر بر "قهرمان‌"هایی چون رسول‌اوف‌ها بشود که در برابر قداره آخته حکومتی جبار همه‌چیزشان را در معرضِ‌ خطر قرارداده‌اند.

چنین نقدی از بافتارِ جباریت‌پرورِ فرهنگ ملی ما، معطوف به آزادسازی انسانِ ایرانیِ آینده از فشارهایی است که او را رو به فرومایگی می‌راند.



علی صاحب‌الحواشی


جان آگه با #فرهیختگان