امنیت غذایی کودکان در ایران: رتبه قابل قبول، واقعیت نگران‌کننده
به مناسبت ۱۶ اکتبر روز جهانی امنیت غذایی
ایران در شاخص جهانی گرسنگی ۲۰۲۵ با نمره ۷٫۴ در رتبه ۴۰ از ۱۲۳ کشور قرار گرفته و در گروه «گرسنگی پایین» طبقه‌بندی شده است؛ نمره‌ای که از ۱۲٫۴ در سال ۲۰۰۰ و ۸٫۳ در ۲۰۱۶ بهتر شده است. اما این شاخص تنها چهار متغیر را می‌سنجد: کمبود کالری، کوتاه‌قدی و لاغری کودکان زیر پنج سال، و مرگ‌ومیر کودکان. کیفیت رژیم غذایی، کمبود ریزمغذی‌ها، کم‌خونی، چاقی و اثر محیط زیست بر سلامت کودک در آن دیده نمی‌شود. به همین دلیل رتبه ایران بیش از آنکه نشانه امنیت غذایی امروز باشد، یادگار دستاوردهای نظام بهداشت اولیه در دهه‌های گذشته است؛ کاهش کوتاه‌قدی از حدود ۲۰ درصد به ۶ درصد را مسئولان وزارت بهداشت به ترویج شیر مادر و توزیع رایگان قطره آهن و ویتامین نسبت داده‌اند. پژوهش‌های ملی همچنین نشان داده‌اند شیوع کوتاه‌قدی و کم‌وزنی در کودکان روستایی به‌طور معناداری بیشتر از کودکان شهری است.
تهدید امروز سلامت کودکان در ایران فقط کمبود غذا نیست، بلکه ترکیب سفره کوچک‌شده با هوا و آب ناسالم است. ایرانیان حدود ۳۵ درصد کمتر از میانگین جهانی شیر مصرف می‌کنند و گرانی لبنیات خانواده‌ها را به حذف آن از سفره ناچار کرده است. هم‌زمان، بنا بر برآوردهای منتشرشده، حدود ۱۲ درصد کل مرگ‌ها در ایران به آلودگی هوا منتسب است و پزشکان از روند رو به افزایش بیماری‌های ریوی کودکان در روزهای آلودگی و گردوغبار هشدار می‌دهند. سازمان جهانی بهداشت آلودگی هوا را عامل حدود ۱۰ درصد مرگ کودکان زیر پنج سال در جهان می‌داند. در روستاها، دسترسی به آب آشامیدنی سالم و دفع بهداشتی فاضلاب از عوامل تعیین‌کننده فقر خانوار است و همین چرخه، تغذیه ناکافی و بیماری را به هم گره می‌زند.
در چنین شرایطی، مدرسه دولتی می‌توانست مؤثرترین ابزار حمایت باشد، اما به حاشیه رانده شده است. طرح شیر مدارس از ۱۳۷۹ آغاز شد، از ۱۳۸۴ به‌طور کامل اجرا شد و در ۱۳۹۶ به دلیل کمبود اعتبار متوقف شد؛ سپس نامش در بودجه به «تغذیه رایگان دانش‌آموزی» تغییر کرد. هیئت وزیران در آبان ۱۴۰۴ آموزش و پرورش را به اجرای طرح شیر رایگان در مدارس ابتدایی دولتی مکلف کرد، اما چند هفته بعد صنایع لبنی اعلام کردند افزایش قیمت شیر خام از ۲۳ به ۳۲ هزار تومان، بیماری تب برفکی و تأخیر چندماهه در قرارداد، اجرای طرح را متوقف کرده است. مدیران مدارس گفته‌اند بخشنامه رسیده، اما بودجه نه.
امنیت غذایی کودک با یک بسته شیر تأمین نمی‌شود. مدرسه دولتی باید به یک نقطه حمایتی چندلایه بدل شود: وعده غذایی گرم و متنوع با تأمین پایدار و مستقل از نوسان بودجه سالانه، آب آشامیدنی سالم و پایش کیفیت هوای کلاس، پایش منظم قد، وزن و کم‌خونی دانش‌آموزان، و پیوند با تولیدکنندگان محلی، به‌ویژه تعاونی‌های زنان روستایی، که هم غذای سالم‌تر به مدرسه می‌آورد و هم درآمد را به روستا بازمی‌گرداند. کشوری که هزینه این کار را «بار مالی» می‌بیند، هزینه بسیار بزرگ‌تر آن را بعدها در نظام درمان و در افت یادگیری نسل بعد خواهد پرداخت.
🆔@azambahramiran
به مناسبت ۱۶ اکتبر روز جهانی امنیت غذایی
ایران در شاخص جهانی گرسنگی ۲۰۲۵ با نمره ۷٫۴ در رتبه ۴۰ از ۱۲۳ کشور قرار گرفته و در گروه «گرسنگی پایین» طبقه‌بندی شده است؛ نمره‌ای که از ۱۲٫۴ در سال ۲۰۰۰ و ۸٫۳ در ۲۰۱۶ بهتر شده است. اما این شاخص تنها چهار متغیر را می‌سنجد: کمبود کالری، کوتاه‌قدی و لاغری کودکان زیر پنج سال، و مرگ‌ومیر کودکان. کیفیت رژیم غذایی، کمبود ریزمغذی‌ها، کم‌خونی، چاقی و اثر محیط زیست بر سلامت کودک در آن دیده نمی‌شود. به همین دلیل رتبه ایران بیش از آنکه نشانه امنیت غذایی امروز باشد، یادگار دستاوردهای نظام بهداشت اولیه در دهه‌های گذشته است؛ کاهش کوتاه‌قدی از حدود ۲۰ درصد به ۶ درصد را مسئولان وزارت بهداشت به ترویج شیر مادر و توزیع رایگان قطره آهن و ویتامین نسبت داده‌اند. پژوهش‌های ملی همچنین نشان داده‌اند شیوع کوتاه‌قدی و کم‌وزنی در کودکان روستایی به‌طور معناداری بیشتر از کودکان شهری است.
تهدید امروز سلامت کودکان در ایران فقط کمبود غذا نیست، بلکه ترکیب سفره کوچک‌شده با هوا و آب ناسالم است. ایرانیان حدود ۳۵ درصد کمتر از میانگین جهانی شیر مصرف می‌کنند و گرانی لبنیات خانواده‌ها را به حذف آن از سفره ناچار کرده است. هم‌زمان، بنا بر برآوردهای منتشرشده، حدود ۱۲ درصد کل مرگ‌ها در ایران به آلودگی هوا منتسب است و پزشکان از روند رو به افزایش بیماری‌های ریوی کودکان در روزهای آلودگی و گردوغبار هشدار می‌دهند. سازمان جهانی بهداشت آلودگی هوا را عامل حدود ۱۰ درصد مرگ کودکان زیر پنج سال در جهان می‌داند. در روستاها، دسترسی به آب آشامیدنی سالم و دفع بهداشتی فاضلاب از عوامل تعیین‌کننده فقر خانوار است و همین چرخه، تغذیه ناکافی و بیماری را به هم گره می‌زند.
در چنین شرایطی، مدرسه دولتی می‌توانست مؤثرترین ابزار حمایت باشد، اما به حاشیه رانده شده است. طرح شیر مدارس از ۱۳۷۹ آغاز شد، از ۱۳۸۴ به‌طور کامل اجرا شد و در ۱۳۹۶ به دلیل کمبود اعتبار متوقف شد؛ سپس نامش در بودجه به «تغذیه رایگان دانش‌آموزی» تغییر کرد. هیئت وزیران در آبان ۱۴۰۴ آموزش و پرورش را به اجرای طرح شیر رایگان در مدارس ابتدایی دولتی مکلف کرد، اما چند هفته بعد صنایع لبنی اعلام کردند افزایش قیمت شیر خام از ۲۳ به ۳۲ هزار تومان، بیماری تب برفکی و تأخیر چندماهه در قرارداد، اجرای طرح را متوقف کرده است. مدیران مدارس گفته‌اند بخشنامه رسیده، اما بودجه نه.
امنیت غذایی کودک با یک بسته شیر تأمین نمی‌شود. مدرسه دولتی باید به یک نقطه حمایتی چندلایه بدل شود: وعده غذایی گرم و متنوع با تأمین پایدار و مستقل از نوسان بودجه سالانه، آب آشامیدنی سالم و پایش کیفیت هوای کلاس، پایش منظم قد، وزن و کم‌خونی دانش‌آموزان، و پیوند با تولیدکنندگان محلی، به‌ویژه تعاونی‌های زنان روستایی، که هم غذای سالم‌تر به مدرسه می‌آورد و هم درآمد را به روستا بازمی‌گرداند. کشوری که هزینه این کار را «بار مالی» می‌بیند، هزینه بسیار بزرگ‌تر آن را بعدها در نظام درمان و در افت یادگیری نسل بعد خواهد پرداخت.
🆔@azambahramiran
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment