🧠 یک مغز و دو دنیا
مغز، جهان خارجی را به نواحی جداگانه‌ای تقسیم می‌کند: ناحیه‌ی اطراف شخص یا پیراشخصی (peripersonal) و ناحیه‌ی دور از شخص یا ناحیه‌ی فراشخصی (extrapersonal) که می‌توانیم آن‌ها را به طور خلاصه نواحی نزدیک و دور بنامیم. فضای پیراشخصی مشتمل است بر فضای اطراف فرد در محدوده‌ی طول بازوی او و عبارت از چیزهایی است که فرد می‌تواند با دست‌هایش آن‌ها را کنترل کند. این محدوده مربوط به چیزهای واقعی است که هم‌اکنون وجود دارند. فضای فراشخصی عبارت است فضای بیرون و فراتر از فضای اول - هرچند چیزهایی که فرد نمی‌تواند لمس کند مگر در حالتی که با حرکت از محدوده در دسترس خود دور شود. این محدوده‌ی حرکت ممکن است یک متر باشد یا پنج میلیون کیلومتر و همان قلمرو احتمال‌ها و فرصت‌ها و امکان‌هاست.
با این تعریف‌ها به واقعیت دیگری می‌رسیم که می‌تواند به همان اندازه روشن و ساده باشد: چون لازمه‌ی حرکت از یک مکان به مکان دیگر صرف زمان است، هر برهمکنشی مربوط به فضای فراشخصی باید در آینده انجام شود. یا به بیان دیگر مسافت و زمان به هم متصل‌اند. مثلاً اگر هوس خوردن هلو کنید و نزدیک‌ترین محل دسترسی به هلو غرفه‌ای در بازار باشد شما قادر به خوردن هلو نیستید و ناچارید این کار را به بعد موکول کنید. کسب چیزهایی که از دسترس دورند نیاز به برنامه‌ریزی دارد. ممکن است این برنامه‌ریزی بسیار ساده باشد مثل از جا برخاستن و روشن‌کردن یک چراغ یا رفتن به بازار و خرید هلو، نیز ممکن است بسیار پیچیده باشد مانند برنامه‌ریزی برای پرتاب موشک به کره‌ی ماه. ویژگی‌هایی که در محیط فراشخصی وجود دارند این است که برای رسیدن به آن‌ها تلاش و وقت صرف کرد و در بسیاری از موارد برنامه‌ریزی کرد. برخلاف این حالت، چیزهایی که در محیط پیراشخصی وجود دارند هم‌اکنون و در اینجا قابل حصول هستند. یعنی دسترسی به آن‌ها به‌طور آنی امکان‌پذیر است. مثلاً ما قادر به چشیدن، در دست نگه‌داشتن و فشردن اشیاء هستیم. می‌توانیم شادی، غم و شعف را حس کنیم.
از این نکته به واقعیتی روشنگر در عرصه‌ی شیمی سیستم عصبی می‌رسیم: مغز در قلمرو پیراشخصی به گونه‌ای و در قلمرو فراشخصی به گونه‌ی دیگری عمل می‌کند. اگر بخواهیم ذهن انسان را بازسازی کنیم باید مغزی بسازیم که بتواند بین اشیاء چنین تمایزی قایل شود. یعنی سیستمی برای چیزهایی که داریم و سیستمی برای چیزهایی که نداریم داشته باشد. برای انسان‌های نخستین «داشتن یا نداشتن» می‌توانست به معنی مرگ و زندگی باشد.
از دید تکاملی غذای در دسترس با غذایی دور از دسترس کاملاً متفاوت است. این مطلب در مورد آب، سرپناه و ابزارها نیز صدق می‌کند. تفاوت مذکور به حدی بنیادی است که در مغز راه‌های عصبی و شیمیایی جداگانه‌ای برای اداره‌ی فضاهای پیراشخصی و فراشخصی به وجود آمده است. وقتی به پایین نگاه می‌کنید دارید فضای پیراشخصی را می‌بینید. مغز برای اشیایی که در این فضا وجود دارند مجموعه‌ای از مواد شیمیایی را به کار می‌گیرد که با تجربه‌ی اینجا و اکنون در ارتباط هستند. اما در مغز به هنگام توجه به فضای فراشخصی فقط یک ماده است که نسبت به سایر مواد نقش اصلی را ایفا می‌کند، ماده‌ای که با پیش‌بینی و احتمال مربوط است: دوپامین. چیزهای دور از دسترس را نمی‌توان به کار برد یا مصرف کرد. فقط می‌توان آرزوی رسیدن به آن‌ها را در دل پروراند. دوپامین وظیفه‌ی روشن و مشخصی دارد: افزایش‌دادن منابع در درسترس بشر در آینده و جستجوی چیزهای بهتر.
همه‌ی موارد و مسایل زندگی به همین روش قابل تقسیم‌بندی هستند: ما برای چیزهایی که در پی رسیدن به آن‌ها هستیم یک سامانه و برای چیزهایی که مالک آن‌ها هستیم سامانه‌ی دیگری داریم. آرزوی تملک یک خانه به ما امکان می‌دهد سخت کار کنیم تا بتوانیم آن را بخریم. برای رسیدن به این هدف در مقایسه با حالتی که صاحبخانه هستیم و از مزایای آن برخورداریم، مدارهای متفاوتی در مغز به کار گرفته می‌شوند. پیش‌بینی افزایش حقوق در آینده، مسیرهای دوپامینی به آینده را فعال می‌کند، و آن احساس بسیار متفاوتی از دریافت حقوق بیشتر برای بار دوم یا سوم مسئله‌ای مربوط به «اینجا و اکنون» است در فرد ایجاد می‌کند. در جستجوی عشق بودن نیاز به مهارت‌های متفاوتی با تلاش برای حفظ و تداوم عشق دارد. عشق باید از مسئله‌ای پیراشخصی به مسئله‌ای فراشخصی تبدیل شود و از مرحله‌ی جستجو و تعقیب به مرحله‌ی تملک برسد و از حالت قابل پیش‌بینی به چیزی تبدیل شود که دوست داشته باشیم از آن حفاظت کنیم. این‌ها نیاز به مهارت‌های مختلفی دارند و به همین دلیل است که با گذشت زمان ماهیت عشق تغییر می‌کند و با خاتمه‌یافتن هیجان دوپامین رابطه‌ی عاطفی و سودایی کمرنگ‌تر می‌شود.
#دوپامین، مولکولی با خواص شگفت‌انگیز
صفحه‌ی 18-21
@SciBookReader
گروه کتابخوانی علمی👇
https://t.me/joinchat/AtGPR0K5wDFPnbmDztxYRQ
مغز، جهان خارجی را به نواحی جداگانه‌ای تقسیم می‌کند: ناحیه‌ی اطراف شخص یا پیراشخصی (peripersonal) و ناحیه‌ی دور از شخص یا ناحیه‌ی فراشخصی (extrapersonal) که می‌توانیم آن‌ها را به طور خلاصه نواحی نزدیک و دور بنامیم. فضای پیراشخصی مشتمل است بر فضای اطراف فرد در محدوده‌ی طول بازوی او و عبارت از چیزهایی است که فرد می‌تواند با دست‌هایش آن‌ها را کنترل کند. این محدوده مربوط به چیزهای واقعی است که هم‌اکنون وجود دارند. فضای فراشخصی عبارت است فضای بیرون و فراتر از فضای اول - هرچند چیزهایی که فرد نمی‌تواند لمس کند مگر در حالتی که با حرکت از محدوده در دسترس خود دور شود. این محدوده‌ی حرکت ممکن است یک متر باشد یا پنج میلیون کیلومتر و همان قلمرو احتمال‌ها و فرصت‌ها و امکان‌هاست.
با این تعریف‌ها به واقعیت دیگری می‌رسیم که می‌تواند به همان اندازه روشن و ساده باشد: چون لازمه‌ی حرکت از یک مکان به مکان دیگر صرف زمان است، هر برهمکنشی مربوط به فضای فراشخصی باید در آینده انجام شود. یا به بیان دیگر مسافت و زمان به هم متصل‌اند. مثلاً اگر هوس خوردن هلو کنید و نزدیک‌ترین محل دسترسی به هلو غرفه‌ای در بازار باشد شما قادر به خوردن هلو نیستید و ناچارید این کار را به بعد موکول کنید. کسب چیزهایی که از دسترس دورند نیاز به برنامه‌ریزی دارد. ممکن است این برنامه‌ریزی بسیار ساده باشد مثل از جا برخاستن و روشن‌کردن یک چراغ یا رفتن به بازار و خرید هلو، نیز ممکن است بسیار پیچیده باشد مانند برنامه‌ریزی برای پرتاب موشک به کره‌ی ماه. ویژگی‌هایی که در محیط فراشخصی وجود دارند این است که برای رسیدن به آن‌ها تلاش و وقت صرف کرد و در بسیاری از موارد برنامه‌ریزی کرد. برخلاف این حالت، چیزهایی که در محیط پیراشخصی وجود دارند هم‌اکنون و در اینجا قابل حصول هستند. یعنی دسترسی به آن‌ها به‌طور آنی امکان‌پذیر است. مثلاً ما قادر به چشیدن، در دست نگه‌داشتن و فشردن اشیاء هستیم. می‌توانیم شادی، غم و شعف را حس کنیم.
از این نکته به واقعیتی روشنگر در عرصه‌ی شیمی سیستم عصبی می‌رسیم: مغز در قلمرو پیراشخصی به گونه‌ای و در قلمرو فراشخصی به گونه‌ی دیگری عمل می‌کند. اگر بخواهیم ذهن انسان را بازسازی کنیم باید مغزی بسازیم که بتواند بین اشیاء چنین تمایزی قایل شود. یعنی سیستمی برای چیزهایی که داریم و سیستمی برای چیزهایی که نداریم داشته باشد. برای انسان‌های نخستین «داشتن یا نداشتن» می‌توانست به معنی مرگ و زندگی باشد.
از دید تکاملی غذای در دسترس با غذایی دور از دسترس کاملاً متفاوت است. این مطلب در مورد آب، سرپناه و ابزارها نیز صدق می‌کند. تفاوت مذکور به حدی بنیادی است که در مغز راه‌های عصبی و شیمیایی جداگانه‌ای برای اداره‌ی فضاهای پیراشخصی و فراشخصی به وجود آمده است. وقتی به پایین نگاه می‌کنید دارید فضای پیراشخصی را می‌بینید. مغز برای اشیایی که در این فضا وجود دارند مجموعه‌ای از مواد شیمیایی را به کار می‌گیرد که با تجربه‌ی اینجا و اکنون در ارتباط هستند. اما در مغز به هنگام توجه به فضای فراشخصی فقط یک ماده است که نسبت به سایر مواد نقش اصلی را ایفا می‌کند، ماده‌ای که با پیش‌بینی و احتمال مربوط است: دوپامین. چیزهای دور از دسترس را نمی‌توان به کار برد یا مصرف کرد. فقط می‌توان آرزوی رسیدن به آن‌ها را در دل پروراند. دوپامین وظیفه‌ی روشن و مشخصی دارد: افزایش‌دادن منابع در درسترس بشر در آینده و جستجوی چیزهای بهتر.
همه‌ی موارد و مسایل زندگی به همین روش قابل تقسیم‌بندی هستند: ما برای چیزهایی که در پی رسیدن به آن‌ها هستیم یک سامانه و برای چیزهایی که مالک آن‌ها هستیم سامانه‌ی دیگری داریم. آرزوی تملک یک خانه به ما امکان می‌دهد سخت کار کنیم تا بتوانیم آن را بخریم. برای رسیدن به این هدف در مقایسه با حالتی که صاحبخانه هستیم و از مزایای آن برخورداریم، مدارهای متفاوتی در مغز به کار گرفته می‌شوند. پیش‌بینی افزایش حقوق در آینده، مسیرهای دوپامینی به آینده را فعال می‌کند، و آن احساس بسیار متفاوتی از دریافت حقوق بیشتر برای بار دوم یا سوم مسئله‌ای مربوط به «اینجا و اکنون» است در فرد ایجاد می‌کند. در جستجوی عشق بودن نیاز به مهارت‌های متفاوتی با تلاش برای حفظ و تداوم عشق دارد. عشق باید از مسئله‌ای پیراشخصی به مسئله‌ای فراشخصی تبدیل شود و از مرحله‌ی جستجو و تعقیب به مرحله‌ی تملک برسد و از حالت قابل پیش‌بینی به چیزی تبدیل شود که دوست داشته باشیم از آن حفاظت کنیم. این‌ها نیاز به مهارت‌های مختلفی دارند و به همین دلیل است که با گذشت زمان ماهیت عشق تغییر می‌کند و با خاتمه‌یافتن هیجان دوپامین رابطه‌ی عاطفی و سودایی کمرنگ‌تر می‌شود.
#دوپامین، مولکولی با خواص شگفت‌انگیز
صفحه‌ی 18-21
@SciBookReader
گروه کتابخوانی علمی👇
https://t.me/joinchat/AtGPR0K5wDFPnbmDztxYRQ
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment