✳️« و» بعد از فعل،همیشه واو ربط نیست

آثار سعدی، آکنده از انواع تکنیک های زبانی است.
استفاده های هنرمندانه و نحوی از حروف، شعر سعدی را به لحاظ زبانی، بسیار قوی و دلنشین کرده است.

❇️ واو بعد از فعل، = واو عطف :

این حکم دستوری؛ « واو بعد از فعل، واو ربط است»، متاسفانه بین برخی همکاران به صورت یک حکم مطلق درآمده، در حالی که این حکم، موارد استثنای فراوانی دارد.
واو بعد از فعل : اگر بعد از آن واژه ای بیاید که از نظر نحوی، هم نقش با کلمه یا ترکیب یا عبارت قبل از فعل باشدبهتر و درست تر آن است که آن را واو عطف محسوب کنیم. مثلا :
سعدی، اگر عاشقی کنی و جوانی : عاشقی = مفعول.
جوانی : مفعول و معطوف به عاشقی.
سعدی اگر عاشقی و جوانی بکنی.

عشق محمد بس است و آل محمد؛
محمد : مضاف الیه.
ال محمد : مضاف الیه، معطوف به عشق
عشق محمد و آل محمد بس است.

موارد دیگری از واو عطف بعد از فعل :
1 میان دو تن دشمنی بود و جنگ ( میان دو تن دشمنی و جنگ بود = دشمنی : مسند / جنگ : معطوف به مسند / دشمنی بود و جنگ [بود] درست نمی نماید)

2 بر آمد یکی سهمگن باد و گَرد ( یکی سهمگن باد و گرد برآمد)

3 در آن روز کز فعل پرسند و قول

4 تو با دوست یکدل شو و یک سخن

5 مرا رقّتی در دل آمد بر این
که پاک است و خرم، بهشت برین

6 وگر دیر شد، گرم رَو باش و چست

7 مکن جان من، تخم دین ورز و داد (تخم دین و داد ورز = تخم دین و داد را بکار)

8 چنان شرم دار از خداوند خویش
که شرمت ز همسایگان است و خویش

9 در آن لحظه، رویش بپوشید و پای

10 گدا چون کرم بیند و لطف و ناز
نگردد ز دنبال بخشنده، باز

11... که پیمان ما بی ثبات است و سست
12 دوش مرغی به صبح می نالید
عقل و صبرم ببرد و طاقت و هوش
(طاقت : معطوف به مفعول/ هوش : معطوف به مفعول)

12 نه یوسف که چندان بلا دید و بند
چو حکمش روان گشت و قدرش، بلند ( در مصراع دوم ، واو ربط است و فعل به قرینه حذف است)

❇️ «و» ربط

به غیر از موارد اصلی واو ربط،
اگر بعد از فعل، واو بیاید و بعد از واو، دو نقش نحوی آمد، واو ربط می باشد. مانند :
چو حکمش روان گشت و قدرش، بلند (= قدرش : نهاد / بلند : مسند)

مثال دیگر :
همه طاعت آرند و مسکین، نیاز (= مسکین : نهاد / نیاز : مفعول)

مثال :
در ِ توبه باز است و حق، دستگیر (= حق : نهاد /. دستگیر : مسند)

چند مثال دیگر :

1 برفتند و هر کس درود آنچه کِشت

2 نیاید همی شرمت از خویشتن
که حق حاضر و شرم داری ز من

3 برو جانب حق نگه دار و بس

4 به دل گفتم ای ننگ مردان، بمیر
که کودک رود پاک و آلوده، پیر

5 تو (= خدا) بیننده در پرده و پرده پوش
( تو آنچه را در پرده و خفا می گذرد، می بینی و پرده پوشی می کنی)


موارد استثنای هنری ناشی از لحن و فضا سازی

در نمونه ی زیر، اگر چه ظاهر آن، شبیه مثال‌هایی است که در بالا برای واو عطف بعد از فعل ذکر کردیم، اما به لحاظ تاثیر واو در فضاسازی بیت، بهتر است واو ها ی آن را ربط محسوب کنیم :
بیابان بود و تابستان و آب سرد و استسقا
( بیابان بود و تابستان بود و آب سرد بود و استسقا بود)

❇️ استخراج و تدوین : رحمان سعیدی

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan