⭕️ روشنفکران مهر بر پیشانی: ۵۰ سال بعد


📌در ایران پیش از روی کار آمدن نظام خمینی‌گرا، واژه «روشنفکر» ترفندی بود برای گریز از مسئولیت‌پذیری. در آن سال‌ها، تصور می‌شد هر کس خود را «اندیشمند»، «متفکر» یا «روشنفکر» می‌داند، نیازی به نشان دادن قابلیت‌های واقعی در زندگی واقعی ندارد. داستان شادروان حسین علاء، یکی از دولتمردان برجسته آن روزگار، را به یاد می‌آوریم. یکی از مقامات وزارت دربار جوانی را برای معرفی، نزد علاء می‌برد. علاء می‌پرسد: ایشان چه کار می‌کنند؟ مقام می‌گوید: ایشان روشنفکر است. علاء می‌گوید: از فکرش نپرسیدم. پرسیدم چه کاری بلد است؟


♦️ «انقلاب اسلامی به شکرانه تلاش‌های سردار سلیمانی شهید و به رهبری آیت‌الله شهید خامنه‌ای، برای نخستین بار در تاریخ، روشنفکرانی پرورده است که با بازتعریف ایرانیت در بطن اسلامیت، به بیش از یک قرن سرگردانی روشنفکران ایرانی پایان می‌دهند!»

ادعای بالا هفته گذشته در سمیناری که «مرکز مطالعات راهبردی» در تهران با شرکت استادان دانشگاه‌های جمهوری اسلامی برگزار کرد، با قاطعیت، بدون پوزخند شکاکان، مطرح شد. عنوان سمینار «کارنامه روشنفکری در ایران از مشروطه تا جنگ ۴۰ روزه» بود.

در آغاز، یکی از شرکت‌کنندگان کوشید تا واژه «روشنفکر» را با ارجاع به نوشته‌های گرامشی، فرانتس فانون، ادوارد سعید و سید حسن العطاس، تعریف کند. از آنجا که نامبردگان همگی، هر یک به شکلی، چپ‌گرا یا حتی مارکسیست بودند، می‌توان گفت که استاد موردبحث این تصور را که روشنفکر می‌بایستی چپ‌گرا باشد، تلویحا پذیرفته است.

اما سرگشتگی استاد هنگامی آشکار می‌شود که تاریخ روشنفکری در ایران را به دو دوره تقسیم می‌کند. نخستین دوره به گمان او، شیفتگی روشنفکران ایرانی دوران مشروطه در برابر غرب بود. او از «منورالفکری مقلدانه» سخن می‌گوید که البته منظورش تقلیدی است، اما حتی یک نمونه ذکر نمی‌کند. آیا اندیشمندان مشروطه که طیف بزرگی را در برمی‌گرفتند، به‌راستی نقشی جز نسخه‌برداری از غرب نداشتند؟ در آن صورت، چگونه توانستند نظام تازه را با پیوند دادن تحولات سیاسی جهان با فرهنگ خسروانی ایرانی شکل دهند؟


🖊دیدگاهی از استاد امیر طاهری


بیشتر بخوانید...

@indypersian

Comments

Be the first to add a comment