❇️ خلقِ مجازی؛ از سحابی تا دنیای مجازی امروز
« منمای به این خلقِ مجازی خود را
مشهور مکن به نکته‌سازیِ خود را
خود می‌دانی که اهلِ مجلس کورند
ای شمع، چه هرزه می‌گدازی خود را؟
— سحابی استرآبادی»
❇️ هربار که با این رباعی در نسخه‌ای از نسخ خطی رباعیات سحابی روبه‌رو می‌شوم، آن را بسیار موافق حال خود و عموم خلق زمانه می‌یابم. شاید تعبیر «خلق مجازی»، که مفهومی ژرف در متون عرفانی ما دارد، هیچگاه چون این عصر معنای ملموس و واقعی نداشته است؛ مجازی‌ای که گویا به واقعیت پیوسته است.
شهرت کاذبی که امروز در ویترین‌های شبکه‌های اجتماعی با لایک، کامنت و انتشار، گاه حتی با کمک هوش مصنوعی ساخته می‌شود، جای اثرگذاری واقعی را گرفته است. هشدار سحابی به شمع: خودنمایی نکن، مشهور مشو، هرزه نسوز، گویی خطاب به انسان شبکه‌ای امروز است. شمع اگر در این هیاهوی مصنوعی بسوزد، نورش دیده نمی‌شود؛ تنها مصرف می‌شود.
قدسی مشهدی نیز، یک نسل بعد، این جماعت را این‌گونه تصویر می‌کند:
این خلقِ مجازی نه ز اهلِ هوشند
گر اهل ردا، وگر مرقّع‌پوشند
آمیزششان به هم ندارد مزه‌ای
با هم چو «شراب بی‌نمک» می‌جوشند
همانطور که در قدسی می‌بینیم، این جماعت ظاهر دارند اما با هم نیستند؛ همان «شراب بی‌نمک» که هیچ حرارتی نمی‌دهد. کاربران شبکه‌ها هم‌آمیخته‌اند اما بی‌اثر؛ ظاهری دارند، اما هوشی برای تشخیص حقیقت یا ذوق برای محبت واقعی ندارند.
سعیدا نقش‌بندی، این مسیر را کوتاه و قاطع جمع‌بندی می‌کند:
با خلقِ مجازی ز حقیقت خبری نیست
ز آن روی در ایشان ز محبت اثری نیست
و همان نکات اخلاقی که سعدی بارها تأکید کرده، امروز معاصر و کاربردی است:
خودنمایی نکن و کم‌آواز باش: «کم‌آواز را باشد آوازه تیز»
در حضور جماعت پرهیاهو و کم‌اثر، خود را نسوزان:
چو مردم سخن گفت باید به هوش
وگرنه شدن چون بهایم خموش
در دنیای حدی مجازی امروز، هشدار سحابی و قدسی همان توصیه دیرین سعدی است: هوشمندانه در معرض نمایش قرار بگیر، وگرنه نورت در هیاهوی مصنوعی شبکه‌ها محو خواهد شد.
❇️ دکتر محمدعلی شیوا
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
« منمای به این خلقِ مجازی خود را
مشهور مکن به نکته‌سازیِ خود را
خود می‌دانی که اهلِ مجلس کورند
ای شمع، چه هرزه می‌گدازی خود را؟
— سحابی استرآبادی»
❇️ هربار که با این رباعی در نسخه‌ای از نسخ خطی رباعیات سحابی روبه‌رو می‌شوم، آن را بسیار موافق حال خود و عموم خلق زمانه می‌یابم. شاید تعبیر «خلق مجازی»، که مفهومی ژرف در متون عرفانی ما دارد، هیچگاه چون این عصر معنای ملموس و واقعی نداشته است؛ مجازی‌ای که گویا به واقعیت پیوسته است.
شهرت کاذبی که امروز در ویترین‌های شبکه‌های اجتماعی با لایک، کامنت و انتشار، گاه حتی با کمک هوش مصنوعی ساخته می‌شود، جای اثرگذاری واقعی را گرفته است. هشدار سحابی به شمع: خودنمایی نکن، مشهور مشو، هرزه نسوز، گویی خطاب به انسان شبکه‌ای امروز است. شمع اگر در این هیاهوی مصنوعی بسوزد، نورش دیده نمی‌شود؛ تنها مصرف می‌شود.
قدسی مشهدی نیز، یک نسل بعد، این جماعت را این‌گونه تصویر می‌کند:
این خلقِ مجازی نه ز اهلِ هوشند
گر اهل ردا، وگر مرقّع‌پوشند
آمیزششان به هم ندارد مزه‌ای
با هم چو «شراب بی‌نمک» می‌جوشند
همانطور که در قدسی می‌بینیم، این جماعت ظاهر دارند اما با هم نیستند؛ همان «شراب بی‌نمک» که هیچ حرارتی نمی‌دهد. کاربران شبکه‌ها هم‌آمیخته‌اند اما بی‌اثر؛ ظاهری دارند، اما هوشی برای تشخیص حقیقت یا ذوق برای محبت واقعی ندارند.
سعیدا نقش‌بندی، این مسیر را کوتاه و قاطع جمع‌بندی می‌کند:
با خلقِ مجازی ز حقیقت خبری نیست
ز آن روی در ایشان ز محبت اثری نیست
و همان نکات اخلاقی که سعدی بارها تأکید کرده، امروز معاصر و کاربردی است:
خودنمایی نکن و کم‌آواز باش: «کم‌آواز را باشد آوازه تیز»
در حضور جماعت پرهیاهو و کم‌اثر، خود را نسوزان:
چو مردم سخن گفت باید به هوش
وگرنه شدن چون بهایم خموش
در دنیای حدی مجازی امروز، هشدار سحابی و قدسی همان توصیه دیرین سعدی است: هوشمندانه در معرض نمایش قرار بگیر، وگرنه نورت در هیاهوی مصنوعی شبکه‌ها محو خواهد شد.
❇️ دکتر محمدعلی شیوا
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment