نگاهی به کتاب «زندگی در زندان»
فصلی از تاریخ، علیه فراموشی

زیتون ـ سپیده جدیری: «فکر می‌کنم این ۱۰۶۶ دیگر چیست؟ واضح است که من هستم اما می‌توانم فکر کنم، حرف بزنم، بو کنم و تکان بخورم. تمام حواسم کار می‌کنند. بنابراین، یک عدد نیستم. من ۱۰۶۶ نیستم. من انسانم، من یک عدد نیستم، من ۱۰۶۶ نیستم!» (زندان‌نوشته‌های بابی ساندز، ترجمه‌ی حمید جعفری)

در زبان انگلیسی به تحمیل چنین شرایطی به یک انسان، dehumanization می‌گویند؛ یعنی‌که هویت انسانی از فرد گرفته شود و آن کرامتی را که حق هر انسان – ولو مجرم و مستحق مجازات – است، برای او قائل نشوند.
پرسش می‌تواند این باشد که یک زندانی باید چه کند که هویتش تنها با زندانی بودن تعریف نشود؟

نامه‌نگاری به‌دلیل این‌که ساده‌ترین راهی‌ست که مانع از قطع ارتباط با جهان بیرون می‌شود، برای زندانیان در حکم مقاومت در مقابل تهی شدن از هویتی که بیرون از زندان داشته‌ و به آن شناخته می‌شده‌اند نیز خواهد بود؛ تهی شدنی که مطلوب هر دستگاه ستمگری‌ست که انسانی را بابت اندیشه‌هایش به زندان می‌اندازد. آن انسان اما همچنان و به‌واسطه‌ی مکاتبات و مکالماتش، از آمال و آرزوهای خود در باب «آزادی»، «عدالت» و «انسان» با ما سخن خواهد گفت. و به نظر می‌رسد که مشهورترین زندانیان سیاسی جهان از آنتونیو گرامشی گرفته تا رزا لوکزامبورگ و بابی ساندز نیز به‌منظور مقابله با فراموش شدن در دنیای بیرون بوده است که هر کدام‌شان از زندانی که در آن به سر می‌برده‌اند، به نوشتن سلسله‌ای طولانی از نامه‌‌ها روی ‌آورده‌اند. گرامشی در یکی از نامه‌های خود، صادقانه از نگرانی‌ شدیدش بابت فراموش شدن، از یاد رفتن و گسستن رشته‌ی ارتباط پرده برمی‌دارد و از خواهر همسرش می‌خواهد که حتی زمانی‌که حرفی برای گفتن ندارد، هر سه روز یک بار دست کم یک کارت‌‌پستال برای او بفرستد و می‌گوید که خودش نیز همین کار را خواهد کرد. (اشاره به «نامه‌های زندان» آنتونیو گرامشی، ترجمه‌ی مریم علوی‌نیا)
این یعنی بیشترین کارکرد این نامه‌ها، علیه فراموشی بوده است؛ نه تنها فراموش شدن خود آن زندانیان، که فراموش شدن آرمان‌هایشان و فراموش شدن تجربه‌ای تاریخی که دارند زندگی‌اش می‌کنند.

نامه‌های بهمن احمدی امویی از زندان به همسرش ژیلا بنی‌یعقوب نیز کارکردی این‌چنین دارد؛ او روزگاری را که بر خودش و دیگر هم‌بندی‌هایش می‌گذرد، همچون مورخی متعهد و وفادار به حقیقت به ثبت می‌رساند تا فصلی از یک تاریخ را به واسطه‌ی بازگو کردنش برای ژیلا، برای ما نیز بازگو کرده باشد؛ تاریخی که این بار علیه فراموش شدن و تحریفِ خود، تمام‌قد ایستاده است و به توصیه‌ی خود ژیلا، در نامه‌های بهمن عینا نگاشته می‌شود. 
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/75096