از زمانی که مطالعه‌ی اقتصاد رفتارهای نوع‌دوستانه نشان داد که انسان‌ها نه آن موجودات خودمحور و بی‌اخلاق اقتصاد کلاسیک هستند و نه آن مخلوق‌های فانتزی‌های آرمان‌گرایانه‌ی هواداران زندگی اشتراکی، این اجل معلق در مرکز توجه قرار گرفته است. به عنوان نمونه، در بازی اتمام حجت، هر شرکت‌کننده پول فراوانی دریافت می‌کند تا میان خود و یک شرکت‌کننده‌ی دیگر تقسیم کند، و شرکت‌کننده‌ی دوم می‌تواند پول دریافتی را بپذیرد یا نپذیرد، اما اگر نپذیرد، هیچ‌کدام از دو طرف پولی دریافت نمی‌کنند. حال یک پیشنهاددهنده‌ی خودخواه بیشتر پول را برای خود نگاه می‌دارد؛ یک پاسخ‌دهنده‌ی خودخواه هرچه عایدش شود را غنیمت می‌شمرد: کاچی به از هیچی است. در واقع امر، معمولاً پیشنهاددهنده به نصف پول قناعت می‌کند، و پاسخ‌دهنده نیز به خیلی کمتر از نصف رضایت نمی‌دهد، در حالی که نپذیرفتن سهم کمتر شکلی از یکدندگی است که باعث می‌شود هر دو شرکت‌کننده سماق بمکند. به نظر می‌رسد که در چنین شرایطی پاسخ‌دهنده خشم خود را موجه می‌داند و به همین خاطر است که پیشنهاددهنده‌ی خودخواه را مجازات می‌کند؛ پیشنهاددهنده نیز این واکنش را پیش‌بینی می‌کند و پیشنهادی را مطرح می‌کند که اندکی خیرخواهی در آن باشد و مورد قبول واقع شود. اما نتایج حاصل از دو آزمایش دیگر به ما کمک می‌کند تا بدانیم دست و دل‌بازی پیشنهاددهنده ناشی از تهدید دریافت پاسخی لجوجانه است. در بازی دیکتاتور، پیشنهاددهنده با خیال راحت پول را میان خود و دیگری قسمت می‌کند و از پاسخ‌دهنده هم هیچ کاری برنمی‌آید. وقتی ترس از تلافی از معادله حذف شود، پیشنهاددهنده به مراتب بیشتر تنگ-چشمی می‌کند. البته دست و دل‌بازی او در این پیشنهاد باز هم بیشتر از کمترین حد ممکن است، چرا که پیشنهاددهنده نگران آن است که به بخل معروف شود و در درازمدت این مسئله گریبانش را بگیرد. اما خود این را از این‌جا می‌دانیم که در بازی دیکتاتور دوسر کور، که در آن پیشنهادات چندین بازیکن پنهان باقی می‌ماند و پاسخ‌دهنده و آزمایشگر هیچ‌کدام نمی‌دانند چه کسی چقدر پول پیشنهاد داده بوده، میزان دست و دل‌بازی به شدت سقوط می‌کند؛ بیشتر پیشنهاددهندگان همه‌ی پول را برای خود نگاه می‌دارند.

و آخر سر نوبت به بازی خير عمومی می‌رسد که در آن ابتدا هرکس به میزان دلبخواهی به یک صندوق عمومی کمک می‌کند، سپس آزمایشگر پول داخل صندوق را دوبرابر می‌کند و آن را فارغ از میزان مشارکت شرکت‌کنندگان به نسبت مساوی میان‌شان قسمت می‌کند. استراتژی بهینه برای هر بازیکن آن است که بر مبنای منفعت شخصی خود مفتخوری کند، مشارکت نکند، و امیدوار باشد که سایرین پول خواهند داد و او سهمی از مشارکت آنان دریافت خواهد کرد. قدر مسلم اگر تمام بازیکنان همین‌طور فکر کنند، صندوق خالی می‌ماند و هیچ‌کس چیزی عایدش نمی‌شود. استراتژی بهینه‌ی گروهی آن است که هر کس هر چه دارد بپردازد تا همه بتوانند پول خود را دو برابر کنند. با این وجود اگر بازی چند دور انجام شود، همه سعی می‌کنند مفتخوری کنند و مقدار موجود در صندوق کم و کمتر می‌شود تا به صفر برسد. در مقابل، اگر بازیگران اجازه داشته باشند، علاوه بر مشارکت، برای کسانی که مشارکت نمی‌کنند جریمه مقرر کنند، وجدان همه بیدار می‌شود و تقریباً همه در راستای نیل به خير عمومی حرکت می‌کنند، و همه نیز سود خواهند برد همین پدیده به وسیله‌ی روان‌شناسان اجتماعی نیز مکتوب شده و «بی‌عاری اجتماعی» لقب گرفته است. زمانی که انسان‌ها عضو یک گروه باشند، در طناب‌کشی کمتر زور می‌زنند، با شوق کمتری دست می‌زنند، و در جلسه‌های طوفان ذهنی کمتر فکر می‌کنند - مگر آن که فکر کنند مشارکت‌شان به گروه رصد می‌شود.

📘 #لوح_سپید
✍️استیون پینکر
📄 ۲۵۹-۲۶۰

@SciBookReader

گروه کتابخوانی علمی👇
https://t.me/joinchat/AtGPR0K5wDHIQWUt-2hxZQ