«تولید آدم زیادی: در باب بحران بیکاری فارغ‌التحصیلان رشته های علوم انسانی و هنر»
🖋شیرین کریمی، پژوهشگر علوم اجتماعی
قسمت اول
@renaissancetranslate
امروز آمار بالای بیکاری در رشته‌های علوم انسانی و هنر نه‌تنها در ایران که در کشورهای توسعه‌یافته نیز امری عادی تلقی می‌شود؛ براساس گزارش مرکز آمار، ایران در سال ١٣٩٣ بیش از ١١٠ هزار نفر فارغ‌التحصیل دکترای بی‌کار داشته است. آمار تکان‌دهنده است، شاید تکرارش این مسئله را از حالت «بدیهی‌بودن» دور و به حالت «مسئله‌بودن» نزدیک‌‌تر کند. شمار زیادی از تازه‌فارغ‌التحصیلان رشته‌های علوم انسانی و هنر، علوم گسترده و دقیقی به صورت خودخوانده و در گروه‌های علمی و دوستانه در زمان دانشجویی کسب می‌کنند و نهاد دانشگاه نقش اندکی در آموزش حرفه‌ای این طیف دارد و در واقع دانشگاه به مکانی آبرومند و امن برای گردهمایی و گرفتن مدرک تقلیل یافته است. اتاق‌های بخش اداری دانشکده‌ها پر است از پرونده‌های دانشجویانی که درسشان تمام شده است اما امور مربوط به فارغ‌التحصیلی‌شان را انجام نداده‌اند، مسئولان نیز برای کاستن از حجم پرونده‌های فارغ‌نشده قوانینی وضع کرده‌اند مبنی بر اینکه اگر زودتر از ذیل سیستم دانشگاه و عنوان پرافتخار دانشجو خارج نشوید تا دو ترم باید پول بدهید و پس از آن حتما اخراج می‌شوید! پایان دوران تحصیل در دانشگاه‌های ایران امری اندوهبار برای بسیاری از دانشجویان رشته‌هایی مانند فلسفه، ادبیات، جامعه‌شناسی، تاریخ، علوم سیاسی، هنر و مانند اینهاست؛ روزی که او از دروازه طلایی دانشگاه بیرون انداخته شود، آغاز دوران سردرگمی است. لحظه‌ای که او تنها شده است و نمی‌داند باید چه کند، ذهنش سرشار از ایده‌هایی برای زندگی بهتر است و چه‌بسا دچار نوعی توهم است؛ توهم همه‌چیزدانی، توهم اینکه می‌تواند به همه بگوید به چه کسی رأی بدهند، اینکه همه جوانب امور سیاسی و اجتماعی را درک می‌کند و همه اطرافیان منتظرند او بگوید درباره آموزش بچه‌های کوچک چه کنند و با این توهم‌ها احتمال اینکه او تبدیل به آدم دردسرسازی شود زیاد است. او وضع موجود را به چالش می‌کشد و تحمل رفتارها و گفتارهای اطرافیانی که هیچ شباهتی به دانسته‌های او ندارند برایش مشکل می‌شود. این رشته‌ها به دانشجویان آموزش می‌دهند که بر خرد خودبنیاد تکیه کنند، توانایی سنجشگری را در خود تقویت کنند، وقت و پول زیادی صرف تحصیل این افراد می‌شود و بعد در اجتماعی رها می‌شوند که مردم به تقدیر و فال معتقدند. او سال‌ها در نخ کانت و مارکس بوده است و اکنون دانسته‌هایش به درد هیچ‌کس نمی‌خورد. کسی بابت اینکه او می‌داند داستایفسکی وجدان دردناک روسیه بود، به او پول نمی‌دهد، مهارت کار با دستگاه‌های مختلف را ندارد، و جهان واقعی بسیار متفاوت با، و بسیار بی‌تفاوت به، جهانی که او می‌شناسد، پیش می‌رود! طنز تلخ این است که اگر خطایی در کلام و رفتارش باشد، بازخوردهای متناقضی دریافت می‌کند: «تو که این چیزها را بهتر باید بدانی!»، «اینکه وقتت را صرف نقد فیلم و خواندن رمان‌های روس و فرانسه کردی خوب است اما برای تفریح، نه کار!» و بعد او خود را در حالتی مستأصل می‌یابد و ممکن است خود را تا حد پایمال‌کردن غرورش پایین آورد تا بتواند راهی برای برون‌رفت از وضعیت حقارت اجتماعی‌اش بیابد و بعد می‌بیند كه مشغول به انجام کارهایی شده است که هیچ باوری به آنها نداشته است. زنانِ تحصیل‌کرده و مدعی -در معنای مثبتش (assertive) - در مباحث اجتماعی جدی گرفته نمی‌شوند، هنوز جامعه مردسالار زن مدعی را مناسب برای ازدواج نمی‌داند، آن هم زنی که شغل درست‌و‌درمانی ندارد و درآمدی ندارد که به وضع اقتصادی خانواده تازه‌تشکیل‌شده کمکی بکند! بنابراین مبارزه ناخواسته زنان برای به‌دست‌آوردن جایگاهی متناسب با آگاهی‌شان، با همه آغاز می‌شود و پیش‌رفتن در این وضعیت یا از آنها چیزی بسیار متفاوت از آنچه هستند، می‌سازد یا در انزوای نجیب خود فرو می‌روند و از اصلاح امور مأیوس می‌شوند. زندگی و شرایط اجتماعی این افراد یادآور تیپ «آدم‌های زیادی» است. اصطلاح «آدم‌های زیادی» در دهه‌های ٤٠ و ٥٠ قرن نوزدهم در ادبیات روس رواج داشت؛ «آدم زیادی» تیپی است با قابلیت‌های زیاد که نمی‌تواند در عرصه رسمی، استعداد خود را به منصه ظهور برساند. آدم‌های زیادی نسلی فرهیخته بودند که نه قادر بودند در سیستم دولتی خدمت کنند و نه می‌توانستند با وجود آرمان‌های جامعه‌دوستانه خود پیوند نزدیکی با مردم برقرار کنند؛ میان خود و توده، شکاف معنوی و فرهنگی ژرفی می‌یافتند. این افراد یا به تدریج جذب نظام حاکم و مجری برنامه‌هایی می‌شدند که به آن باور نداشتند یا کنار می‌گرفتند و در هر دو حالت، سرخورده اما آرمان‌گرا و پرشور، صرفا نظاره‌گر امور می‌شدند. حاصل کار تردید، بی‌عملی و امتناع از رویارویی با واقعیت بود.
@renaissancetranslate
🖋شیرین کریمی، پژوهشگر علوم اجتماعی
قسمت اول
@renaissancetranslate
امروز آمار بالای بیکاری در رشته‌های علوم انسانی و هنر نه‌تنها در ایران که در کشورهای توسعه‌یافته نیز امری عادی تلقی می‌شود؛ براساس گزارش مرکز آمار، ایران در سال ١٣٩٣ بیش از ١١٠ هزار نفر فارغ‌التحصیل دکترای بی‌کار داشته است. آمار تکان‌دهنده است، شاید تکرارش این مسئله را از حالت «بدیهی‌بودن» دور و به حالت «مسئله‌بودن» نزدیک‌‌تر کند. شمار زیادی از تازه‌فارغ‌التحصیلان رشته‌های علوم انسانی و هنر، علوم گسترده و دقیقی به صورت خودخوانده و در گروه‌های علمی و دوستانه در زمان دانشجویی کسب می‌کنند و نهاد دانشگاه نقش اندکی در آموزش حرفه‌ای این طیف دارد و در واقع دانشگاه به مکانی آبرومند و امن برای گردهمایی و گرفتن مدرک تقلیل یافته است. اتاق‌های بخش اداری دانشکده‌ها پر است از پرونده‌های دانشجویانی که درسشان تمام شده است اما امور مربوط به فارغ‌التحصیلی‌شان را انجام نداده‌اند، مسئولان نیز برای کاستن از حجم پرونده‌های فارغ‌نشده قوانینی وضع کرده‌اند مبنی بر اینکه اگر زودتر از ذیل سیستم دانشگاه و عنوان پرافتخار دانشجو خارج نشوید تا دو ترم باید پول بدهید و پس از آن حتما اخراج می‌شوید! پایان دوران تحصیل در دانشگاه‌های ایران امری اندوهبار برای بسیاری از دانشجویان رشته‌هایی مانند فلسفه، ادبیات، جامعه‌شناسی، تاریخ، علوم سیاسی، هنر و مانند اینهاست؛ روزی که او از دروازه طلایی دانشگاه بیرون انداخته شود، آغاز دوران سردرگمی است. لحظه‌ای که او تنها شده است و نمی‌داند باید چه کند، ذهنش سرشار از ایده‌هایی برای زندگی بهتر است و چه‌بسا دچار نوعی توهم است؛ توهم همه‌چیزدانی، توهم اینکه می‌تواند به همه بگوید به چه کسی رأی بدهند، اینکه همه جوانب امور سیاسی و اجتماعی را درک می‌کند و همه اطرافیان منتظرند او بگوید درباره آموزش بچه‌های کوچک چه کنند و با این توهم‌ها احتمال اینکه او تبدیل به آدم دردسرسازی شود زیاد است. او وضع موجود را به چالش می‌کشد و تحمل رفتارها و گفتارهای اطرافیانی که هیچ شباهتی به دانسته‌های او ندارند برایش مشکل می‌شود. این رشته‌ها به دانشجویان آموزش می‌دهند که بر خرد خودبنیاد تکیه کنند، توانایی سنجشگری را در خود تقویت کنند، وقت و پول زیادی صرف تحصیل این افراد می‌شود و بعد در اجتماعی رها می‌شوند که مردم به تقدیر و فال معتقدند. او سال‌ها در نخ کانت و مارکس بوده است و اکنون دانسته‌هایش به درد هیچ‌کس نمی‌خورد. کسی بابت اینکه او می‌داند داستایفسکی وجدان دردناک روسیه بود، به او پول نمی‌دهد، مهارت کار با دستگاه‌های مختلف را ندارد، و جهان واقعی بسیار متفاوت با، و بسیار بی‌تفاوت به، جهانی که او می‌شناسد، پیش می‌رود! طنز تلخ این است که اگر خطایی در کلام و رفتارش باشد، بازخوردهای متناقضی دریافت می‌کند: «تو که این چیزها را بهتر باید بدانی!»، «اینکه وقتت را صرف نقد فیلم و خواندن رمان‌های روس و فرانسه کردی خوب است اما برای تفریح، نه کار!» و بعد او خود را در حالتی مستأصل می‌یابد و ممکن است خود را تا حد پایمال‌کردن غرورش پایین آورد تا بتواند راهی برای برون‌رفت از وضعیت حقارت اجتماعی‌اش بیابد و بعد می‌بیند كه مشغول به انجام کارهایی شده است که هیچ باوری به آنها نداشته است. زنانِ تحصیل‌کرده و مدعی -در معنای مثبتش (assertive) - در مباحث اجتماعی جدی گرفته نمی‌شوند، هنوز جامعه مردسالار زن مدعی را مناسب برای ازدواج نمی‌داند، آن هم زنی که شغل درست‌و‌درمانی ندارد و درآمدی ندارد که به وضع اقتصادی خانواده تازه‌تشکیل‌شده کمکی بکند! بنابراین مبارزه ناخواسته زنان برای به‌دست‌آوردن جایگاهی متناسب با آگاهی‌شان، با همه آغاز می‌شود و پیش‌رفتن در این وضعیت یا از آنها چیزی بسیار متفاوت از آنچه هستند، می‌سازد یا در انزوای نجیب خود فرو می‌روند و از اصلاح امور مأیوس می‌شوند. زندگی و شرایط اجتماعی این افراد یادآور تیپ «آدم‌های زیادی» است. اصطلاح «آدم‌های زیادی» در دهه‌های ٤٠ و ٥٠ قرن نوزدهم در ادبیات روس رواج داشت؛ «آدم زیادی» تیپی است با قابلیت‌های زیاد که نمی‌تواند در عرصه رسمی، استعداد خود را به منصه ظهور برساند. آدم‌های زیادی نسلی فرهیخته بودند که نه قادر بودند در سیستم دولتی خدمت کنند و نه می‌توانستند با وجود آرمان‌های جامعه‌دوستانه خود پیوند نزدیکی با مردم برقرار کنند؛ میان خود و توده، شکاف معنوی و فرهنگی ژرفی می‌یافتند. این افراد یا به تدریج جذب نظام حاکم و مجری برنامه‌هایی می‌شدند که به آن باور نداشتند یا کنار می‌گرفتند و در هر دو حالت، سرخورده اما آرمان‌گرا و پرشور، صرفا نظاره‌گر امور می‌شدند. حاصل کار تردید، بی‌عملی و امتناع از رویارویی با واقعیت بود.
@renaissancetranslate
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment