سرمایه‌ی مسلّح چینی

"..چین سرمایه‌هایش در آمریکا را مسلّح کرده است تا توانمندی‌های صنعتی آمریکا را تخلیه کند.."

این سخن سناتور ارشد جمهوری‌خواه، جان کورنین، نگرانی امروز آمریکا را در خود خلاصه کرده است. ماجرا از زمانی شروع می‌شود که رهبران چین راهبرد توسعه‌ی صنعتی جدید خود به نام "ساخت چین ۲۰۲۵" را اعلام کردند تا اقتصاد چین را از پلکان زنجیره‌ی ارزش جهانی بالا برند و آن را به تولیدکننده‌ی برتر کالاهای فناوری‌محور تبدیل کنند.

یکی از اهداف این راهبرد حمایت دولت چین از سرمایه‌گذاری برون‌مرزی بخش خصوصی می‌باشد. چینی‌ها با تصاحب شرکت‌های خارجی یا تأمین مالی آنها، به فناوری‌شان دست می‌یابند و به چین منتقلش می‌کنند. در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری چینی‌ها در کسب‌وکارهای نوآور آمریکا ('سیلیکن ولی') به طور بی‌سابقه‌ای افزایش یافته است. زمانی که "مکانیسم بازار آزادِ" سیلیکن ولی دست رد به سینه‌ی یک کسب‌وکار فناور‌ می‌زند و از سرمایه محرومش می‌کند، ناگهان سروکلّه‌ی "سرمایه‌ی چینی" پیدا می‌شود و سوخت موتور آن کسب‌وکار را تأمین میکند.

در این زمینه، تجربه‌ی شرکت فناوری‌محور Skymind که نرم‌افزارهای پیشرفته طراحی می‌کند قابل تأمل می‌باشد. بنیانگذارش می‌گوید که در ۲۰۱۴ کشان‌کشان خیابان‌های سیلیکن ولی را بالا و پایین کردیم تا یک سرمایه‌گذار پیدا کنیم، اما همه‌ی درها به رویمان بسته شد. ناگهان یک شرکت چینی (Tencent) به سراغمان آمد و ۲۰۰ هزار دلار سرمایه‌ی اولیه به ما تزریق کرد. تنها بعد از این سرمایه‌گذاری اولیه بود که سایر سرمایه‌گذاران سیلیکن ولی به Skymind خوشبین شدند و سرمایه در اختیارش گذاشتند.

به طور مشابه، شرکت Boston Power، تولیدکننده باتری‌های یون لیتیوم نیز سرمایه‌ی هنگفتی برای توسعه میخواست که بازارهای سرمایه ناامیدش کردند، اما شرکت چینی GSR که مجهز به سرمایه‌های دولت چین بود به سراغش آمد و او را به چین جذب کرد.

برخی از پژوهشگران بر این باورند که این الگوی سرمایه‌گذاری، پدیده‌ای است که به طور مستقیم یا غیرمستقیم توسط دولت چین شکل داده شده است. در سالهای اخیر سرمایه‌گذاری چینی‌ها در سیلیکن ولی به طور بی‌سابقه‌ای بالا رفته است و نگرانی سیاستمداران آمریکا را دوچندان کرده است. آنها مقرراتی برای کنترل سرمایه‌ی چینی در نظر گرفتند، اما تصویب و اجرای آن با چالش‌های بزرگی مواجه شده است.

چینی‌ها کسب‌وکارهای فناوری‌محور اروپا را هم هدف گرفته‌اند. در یک مورد، گفته می‌شود که شرکت‌های چینی با یکدیگر همدستی کردند تا ارزش بازاری کسب‌وکار فناور Aixtron در آلمان را پایین آورند و به راحتی تصاحبش کنند. شواهد و قرائن نشان میدهد که سرمایه‌های دولت چین این شرکت‌ها را مجهّز و مسلّح کرده بود.

از سال ۲۰۱۴، دولت چین ۱۵۰ میلیارد دلار در قالب صندوق‌های سرمایه‌گذاری عمومی و خصوصی جهت حمایت از سرمایه‌گذاری، تصاحب شرکت‌های فناور و واردات فناوری خارجی در نظر گرفته بود. در کنار این ریخت‌وپاش‌های کلان، چینی‌ها سیاست‌های دیگری نیز برای تسریع واردات فناوری طراحی کرده‌اند. آنها دسترسی خارجی‌ها به بازار بزرگ چین را مشروط به انتقال فناوری کرده‌اند. همچنین آنها شرکت‌های خارجی را به دلایل امنیتی مورد پرس‌وجو و بازجویی فنی قرار می‌دهند و بدین طریق دانش فنی‌شان را تصاحب می‌کنند.

باید دید که تا چند سال آینده چین تا چه اندازه در صنایع فناوری‌محور پیشرفت کرده است. چیزی که مشخص است این‌ست که انتقال فناوری غربی‌ها به چین، 'اکوسیستم نوآفرینی' را در این کشورها از بین می‌برد. زمانی که چینی‌ها یک شرکت فناور خارجی را تصاحب می‌کنند، فناوری‌اش را به چین منتقل و نهاده‌های مورد نیاز کسب‌وکار را در داخل چین تأمین می‌کنند. در مقابل، اگر این شرکت تصاحب نمی‌شد شبکه‌ای از مشتریان و تأمین‌کنندگان بومی به وجود می‌آمد و به رونق اقتصادی می‌انجامید؛ این شرکت چند شرکت منشعب به وجود می‌آورد که فناوری‌شان را با دانش دیگران ترکیب می‌کردند و نوآوری را توسعه می‌دادند؛ فن‌شناسان آن شرکت به شرکت‌های دیگر می‌رفتند و دانش فنی را به آنها منتقل می‌کردند. آنها نیز دانش فنی را با فناوری‌های دیگر ترکیب می‌کردند و نوآوری‌های بهتری پدید می‌آوردند و...

حال زمانی که چین این شرکت‌ها را تصاحب می‌کند، این سیکل مطلوب در چین اتفاق می‌افتد و خارجی‌ها از آن محروم می‌شوند. بدین ترتیب قابلیت‌های فناورانه‌ی چین به قیمت کاهش قابلیت‌های دیگران افزایش می‌یابد. این 'بازی جمع صفر' زمانی برایمان روشن‌تر می‌شود که بدانیم دولت چین اجازه‌ی چنین تصاحب‌های خارجی را در کشورش نمی‌دهد.

✅ @karkhone