✳️ ادبیات حماسی و انواع آن
حماسه در واژه به چمِ دلاوری و شجاعت است و در اصطلاح، سروده ای هست داستانی با زمینه ی قهرمانی، دودمانی و مردمی که رخدادهای خارق العاده در آن جریان دارد.
دراین گونه سروده، چکامه گو هیچ گاه عواطف شخصی خود را در بنیاد داستان وارد نمی کند و آن را طبق میل خود تغییر نمی دهد، به همین سبب در سرگذشت یا شرح قهرمانی های پهلوانانه و شخصیت های داستان خود، هرگز دخالت نمی کند و به میل خود در مورد آنها داوری نمی کند.
در این جا، چکامه گو با داستان هایی شفاهی و مدون سروکار دارد که در آنها شرح پهلوانی های عواطف و سهش های(احساسات) گوناگون مردم یک روزگار و مظاهر میهن دوستی و فداکاری و جنگ با تباهی و سیاهی ها آمده است.
❇️ انواع منظومه حماسی
در ادبیات ملل، از یک دیدگاه، دو گونه منظومه ی حماسی می توان یافت.
▪️منظومه های حماسی طبیعی و ملی
که عبارت است از نتایج افکار و قرایح
ملت که در درازای سده ها تنها برای بیان شکوه و بزرگی و نبوغ آن تیره وتبار به وجود آمده است. این گونه حماسه ها سرشار از یاد جنگ ها، پهلوانی ها، جان فشانی ها و در عین حال، لبریز از آثار تمدن و مظاهر روان و اندیسه مردم یک کشور در سده های معینی از دوران زندگانی ایشان است که همواره از آنها به دوره های پهلوانی تعبیر می کنیم. از این گونه منظومه های حماسی می توان حماسه گیل‌گمش و ایلیادوادیسه هومر، چکامه گوی بزرگ یونان باستان و شاهنامه ی فردوسی بزرگ را در ادبیات پارسی نام برد. در این دسته منظومه ها چکامه گو به ابداع و آفرینش توجهی ندارد بلکه داستان های مدرن کتبی یا شفاهی را با نیروی شاعرانه ی خویش نقل می کند.
▪️منظومه های حماسی مصنوع
در این منظومه ها چکامه گو با داستان های پهلوانی مدون و معینی سر و کار دار ندارد بلکه خود به ابداع و ابتکار می پردازد و داستانی را به وجود می آورد. در این گونه داستان ها، چکامه گوها آزادند با رعایت قوانینی که ناظر بر سروده حماسی است به دلخواه موضوع داستان خود را ابداع کنند و تخیل خود را در آن دخیل سازند، از این دسته می توان ظفرنامه ی حمدالله مستوفی در زبان پارسی و "انه‌اید" سروده ی ویرژیل، چکانه گوی روم باستان را برشمرد.
❇️ ادبیات حماسی را از چشم اندازی دیگر، به حماسه های استوره ای و پهلوانی، حماسه های عرفانی و حماسه های دینی بخش کرده اند.
❇️ ویژگی‌های حماسه
هر حماسه باید دارای چهار زمینه ی
داستانی،
قهرمانی،
ملی،
خرق‌عادت باشد.
❇️ زمینه داستانی حماسه ...
یکی از ویژگی های حماسه، داستانی بودن آن است بنابراین حماسه را می توان مجموعه ای از رخدادها دانست. با این که در حماسه- بی هیچ تردیدی- مجموعه ای از وصف ها، خطبه ها و تصویرها وجود دارد، ولی همه ی این عناصر نسبت به داستانی بودن در مرتبه ی دوم هستند.
❇️ زمینه قهرمانی حماسه
بیشترین موضوع حماسه را اشخاص و رخداد ها ریخت می دهند و وظیفه ی چکامه گویِ حماسی آن است که نگارسازِ آدم هایی باشد که هم از نگر نیروی مادی ممتازند و هم از لحاظ نیروی معنوی، قهرمانان حماسه، با تمام رقتی که از نگر عاطفی و احساسی در آنها وجود دارد، قهرمانانی ملی هستند؛ مانند "رستم" در شاهنامه ی فردوسی.
❇️ زمینه حماسی ملی
رخداد قهرمانی که به منزله تاریخ خیالی یک ملت است در بستری از راستینگی جریان دارند. راستینگی که ویژگی های اخلاقی نظام اجتماعی، زندگی سیاسی و باورهای آن جامعه را در مسائل اندیشه ای و دینی در برمی گیرد. شاهنامه نیز نگاره ای است از هازمانِ ایرانی در کوچک ترین ویژگی های زندگانی مردم آن. در همان حال که با خواندن شاهنامه از نبردهای ایرانیان برای کسب استقلال و ملیت در برابر ملل مهاجم، آگاهی می یابیم، مراسم اجتماعی، تمدن و مظاهر و مدنیت و اخلاق ایرانیان و مذهب ایشان و هتا خوشی های پهلوانان و گفتگوهای فلسفی و دینی آنان آگاه می شویم.
❇️ زمینه خرق عادت
از دیگر شرایط حماسه، جریان یافتن رخدادی هست که با منطق و تجربه ی دانشی(علمی) سازگاری ندارد. در هر حماسه ای، رویدادهای غیرطبیعی و بیرون از نظام عادت دیده می شود که تنها از رهگذر باورهای دینی دوران خود، توجیه پذیر هستند. هر ملتی، باورهای ماورای طبیعی خود را همچون عاملی شگفت آور، در حماسه ی خویش به کار می گیرد و بدین گونه است که در همه ی حماسه ها، موجودات و آفریده های غیرطبیعی، در ضمن رخدادی که چکامه گو تصویر می کند، ظهور می یابند.
در شاهنامه نیز وجود سیمرغ، دیو سپید، رویین تن بودن اسپندیار و زندگانی هزار ساله ی زال و ..... عناصر و پدیده هایی هستند که همچون رشته هایی استوار، زمینه تخیلی حماسه را تقویت می کنند.
❇️ مطلب ارسالی از: سرور « آرش » از گروه شاهنامه پژوهان سیمرغ»
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
حماسه در واژه به چمِ دلاوری و شجاعت است و در اصطلاح، سروده ای هست داستانی با زمینه ی قهرمانی، دودمانی و مردمی که رخدادهای خارق العاده در آن جریان دارد.
دراین گونه سروده، چکامه گو هیچ گاه عواطف شخصی خود را در بنیاد داستان وارد نمی کند و آن را طبق میل خود تغییر نمی دهد، به همین سبب در سرگذشت یا شرح قهرمانی های پهلوانانه و شخصیت های داستان خود، هرگز دخالت نمی کند و به میل خود در مورد آنها داوری نمی کند.
در این جا، چکامه گو با داستان هایی شفاهی و مدون سروکار دارد که در آنها شرح پهلوانی های عواطف و سهش های(احساسات) گوناگون مردم یک روزگار و مظاهر میهن دوستی و فداکاری و جنگ با تباهی و سیاهی ها آمده است.
❇️ انواع منظومه حماسی
در ادبیات ملل، از یک دیدگاه، دو گونه منظومه ی حماسی می توان یافت.
▪️منظومه های حماسی طبیعی و ملی
که عبارت است از نتایج افکار و قرایح
ملت که در درازای سده ها تنها برای بیان شکوه و بزرگی و نبوغ آن تیره وتبار به وجود آمده است. این گونه حماسه ها سرشار از یاد جنگ ها، پهلوانی ها، جان فشانی ها و در عین حال، لبریز از آثار تمدن و مظاهر روان و اندیسه مردم یک کشور در سده های معینی از دوران زندگانی ایشان است که همواره از آنها به دوره های پهلوانی تعبیر می کنیم. از این گونه منظومه های حماسی می توان حماسه گیل‌گمش و ایلیادوادیسه هومر، چکامه گوی بزرگ یونان باستان و شاهنامه ی فردوسی بزرگ را در ادبیات پارسی نام برد. در این دسته منظومه ها چکامه گو به ابداع و آفرینش توجهی ندارد بلکه داستان های مدرن کتبی یا شفاهی را با نیروی شاعرانه ی خویش نقل می کند.
▪️منظومه های حماسی مصنوع
در این منظومه ها چکامه گو با داستان های پهلوانی مدون و معینی سر و کار دار ندارد بلکه خود به ابداع و ابتکار می پردازد و داستانی را به وجود می آورد. در این گونه داستان ها، چکامه گوها آزادند با رعایت قوانینی که ناظر بر سروده حماسی است به دلخواه موضوع داستان خود را ابداع کنند و تخیل خود را در آن دخیل سازند، از این دسته می توان ظفرنامه ی حمدالله مستوفی در زبان پارسی و "انه‌اید" سروده ی ویرژیل، چکانه گوی روم باستان را برشمرد.
❇️ ادبیات حماسی را از چشم اندازی دیگر، به حماسه های استوره ای و پهلوانی، حماسه های عرفانی و حماسه های دینی بخش کرده اند.
❇️ ویژگی‌های حماسه
هر حماسه باید دارای چهار زمینه ی
داستانی،
قهرمانی،
ملی،
خرق‌عادت باشد.
❇️ زمینه داستانی حماسه ...
یکی از ویژگی های حماسه، داستانی بودن آن است بنابراین حماسه را می توان مجموعه ای از رخدادها دانست. با این که در حماسه- بی هیچ تردیدی- مجموعه ای از وصف ها، خطبه ها و تصویرها وجود دارد، ولی همه ی این عناصر نسبت به داستانی بودن در مرتبه ی دوم هستند.
❇️ زمینه قهرمانی حماسه
بیشترین موضوع حماسه را اشخاص و رخداد ها ریخت می دهند و وظیفه ی چکامه گویِ حماسی آن است که نگارسازِ آدم هایی باشد که هم از نگر نیروی مادی ممتازند و هم از لحاظ نیروی معنوی، قهرمانان حماسه، با تمام رقتی که از نگر عاطفی و احساسی در آنها وجود دارد، قهرمانانی ملی هستند؛ مانند "رستم" در شاهنامه ی فردوسی.
❇️ زمینه حماسی ملی
رخداد قهرمانی که به منزله تاریخ خیالی یک ملت است در بستری از راستینگی جریان دارند. راستینگی که ویژگی های اخلاقی نظام اجتماعی، زندگی سیاسی و باورهای آن جامعه را در مسائل اندیشه ای و دینی در برمی گیرد. شاهنامه نیز نگاره ای است از هازمانِ ایرانی در کوچک ترین ویژگی های زندگانی مردم آن. در همان حال که با خواندن شاهنامه از نبردهای ایرانیان برای کسب استقلال و ملیت در برابر ملل مهاجم، آگاهی می یابیم، مراسم اجتماعی، تمدن و مظاهر و مدنیت و اخلاق ایرانیان و مذهب ایشان و هتا خوشی های پهلوانان و گفتگوهای فلسفی و دینی آنان آگاه می شویم.
❇️ زمینه خرق عادت
از دیگر شرایط حماسه، جریان یافتن رخدادی هست که با منطق و تجربه ی دانشی(علمی) سازگاری ندارد. در هر حماسه ای، رویدادهای غیرطبیعی و بیرون از نظام عادت دیده می شود که تنها از رهگذر باورهای دینی دوران خود، توجیه پذیر هستند. هر ملتی، باورهای ماورای طبیعی خود را همچون عاملی شگفت آور، در حماسه ی خویش به کار می گیرد و بدین گونه است که در همه ی حماسه ها، موجودات و آفریده های غیرطبیعی، در ضمن رخدادی که چکامه گو تصویر می کند، ظهور می یابند.
در شاهنامه نیز وجود سیمرغ، دیو سپید، رویین تن بودن اسپندیار و زندگانی هزار ساله ی زال و ..... عناصر و پدیده هایی هستند که همچون رشته هایی استوار، زمینه تخیلی حماسه را تقویت می کنند.
❇️ مطلب ارسالی از: سرور « آرش » از گروه شاهنامه پژوهان سیمرغ»
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment