شش سوال دربارەی انقلاب شش ساعتەی نپال!

۱ علت اصلی خیزش روز دوشنبه چه بود؟

پس از تصمیم دولت برای بستن 26 شبکەی اجتماعی پرطرفدار شامل واتساپ، اینستاگرام، فیسبوک و یوتیوب خشم عمومی فوران کرد. تلگرام هم قبلا فیلتر شده بود. محدودیت های تازه جوانان و نسل زد را به خیابان کشاند.
برای جوانانی که اصولا دوران قبل از اینترنت را به خاطر نمی آورند، شبکه های اجتماعی بخشی از آزادی های شخصی اند و نبود آنها تعرضی غیرقابل قبول به آزادی های بدیهی محسوب می شود. امری که خارج از ادراک رهبری پیر و فرتوت حاکم بود.

۲ چرا دولت شبکه های اجتماعی را بست؟

نپال با درآمد سرانەی ۱۳۰۰ دلار یکی از فقیرترین کشورهای جهان است که از فساد و سوء مدیریتی زایدالوصف نیز رنج می برد.
به لطف شبکەهای اجتماعی رها از سرکوب و سانسور دولتی، اخبار فساد مقامات و زندگی تجملی فرزندان آنها مرتبا بازنشر و همرسانی می شد.
بارها موارد فساد برملا و پرونده های عریض و طویل تشکیل می شد. اما فساد ساختاری دولت اجازه نمی داد تقریبا هیچ کدام به نتیجەی نهایی برسد. این امر خشم عمومی را متراکم کرده بود و فرصتی لازم بود تا با جرقه ای منفجر شود.

۳ چرا دولت به آسانی سقوط کرد؟

همانگونه که گفته شد دولت اساسا ناکارامد و فاقد مشروعیت بود. در ۱۴ سال گذشته یک تروئیکای فاسد سالخورده ادارەی نپال را در دست داشت.
اولی، دیوبا و داهال طی چهارده سال به صورت چرخشی، دوازده بار تشکیل حکومت دادەاند.
در نگاه اکثریت مردم حکومت آنها مصداق سکون، ناکارامدی، فساد و پارتی بازی و شکست در ساختن آیندەای بهتر بود.
تغییر حکومت در کشورهای سریلانکا و بنگلادش بر اثر قیام های مردمی در سال های ۲۰۲۲ و ۲۰۲۴، برای مردم نپال، محرک و الهام بخش بود.

۴ نظام حکومتی نپال چیست؟

نپال به درازای تاریخ خود، دارای نظام پادشاهی بوده، اما در سال ۲۰۰۸ پس از جنگی داخلی، رسما دارای نظام جمهوری شد. جمهوری دمکراتیک فدرال چند حزبی نام رسمی دولت نپال است.
اما از آنجا که همیشه محتوای حکومت ها از فرمشان مهم تر است، جمهوری نپال هم عملا به معنای حاکمیت جمهور مردم بر سرنوشت خویش نیست.
مناسب ترین توصیف برای این دسته از دولت ها، واژەی کلپتوکراسی به معنای دزدسالاری است.
نپال یک جمهوری دزدسالار بود؛ مانند روسیه، سوربه، عراق، مصر و تا اندازەای هند، چین و ترکیه.
حکومت های دزدسالار عموما وارث نظام های ایدئولوژیک و متشکل از نخبگان فاسد هستند.
در این سنخ حکومتی، سیاست به قسمی کسب و کار شخصی تبدیل می شود و جهت گیری های راست و ناسیونالیستی وظیفەی پرده پوشی فساد مقامات را بر دوش دارد.

۵ رهبر معترضان کیست؟

بسان بسیاری از انقلاب های پست مدرن ربع قرن اخیر، اعتراضات رهبری شناخته شدەای نداشت. اما جوانان سیزده تا ۲۶ سالەی موسوم به نسل زد، کوشندگان اصلی آن بودند.
پادشاه مخلوع هم در ماه های گذشته از تبعید فراخوان هایی منتشر کرده بود.
همچنین بر خلاف انقلاب های مخملی، سهم خشونت هم اندک نبود و اماکن دولتی نظیر پارلمان و مجمع وزرا به آتش کشیده شدند. علاوه بر آن خانه های مقامات، یک هتل لوکس، یک مدرسەی خصوصی لاکچری و بسیاری اماکن دیگر هم از آتش خشم مردم در امان نماندند.
خشم جوانان علیه اماکن لوکس به حدی بود که جمعی از مردم برای حفظ آنها زنجیرەی انسانی تشکیل دادند.
در ساعات پس از سقوط دولت و فرار کارگزاران آن، ارتش امنیت خیابان ها را بر عهده گرفت. اکنون هم قرار است گفت و گوهای ملی آغاز شود. انقلابیون جوان هم پذیرفتەاند برای مشارکت در دولت آینده به آن بپیوندند.

۶ نقش تنش های ژئوپولتیک چیست؟

نپال کشوری کوچک است که به نوعی میان دو قدرت بزرگ آسیایی، چین و هند به دام افتاده است. زبان، فرهنگ و سنن تاریخی نپال، وابستگی عمیقی به هند دارد و دهلی نو این کشور کوچک را بخشی از عمق استراتژیک خود می پندارد.
به موازات افزایش نفوذ و اهمیت چین در سطح جهانی، دولت نپال تمایل خود را برای گسترش روابط با آن و مشارکت در طرح هایی چون کمربند و جاده نشان داده است.
امری که می تواند با ناخرسندی و چالش آفرینی از سوی هند همراه باشد.
اولی نخست وزیر مستعفی یک چین گرا محسوب می شد و دولت ساقط شده هم ائتلافی از چین گراها و هندوفیل ها بود. بازتاب رقابت چینی - هندی در سیاست داخلی بخشی از پویایی هایی را می آفرید که دولت های بی ثبات مستعجل ره آورد آن بودند.

✍صلاح‌الدین خدیو

#انقلاب_ایران
@designmanufacturing