✳️ پیرامون چند نوع اضافه تشبیهی :

❇️ اضافه سمبلیک:

وقتی است که مشبه (مضاف) سمبل (یا نشانه) مشبه به( مضاف الیه) باشد، مثل عقاب جور که عقاب خود سمبل جور است یا کلاه سروری که کلاه در قدیم نشانه سروری بوده است:

عقاب جور گشوده است بال در همه شهر
کمان گوشه نشینی و تیر آهی نیست

حافظ

کلاه سروریت کج مباد بر سر حسن
که زیب بخت و سزاوار ملک و تاج سری

حافظ

يوسف حسنی و این عالم چو چاه
وین رسن صبر است بر امر اله

دفتر دوم مثنوی

یوسف حسن اضافه سمبلیک است زیرا یوسف مظهر حسن بوده است .

❇️ تشبیه موقوف المعانی:

و آن وقتی است که فهم وجه شبه یک تشیبه چه به صورت
اضافی و چه به صورت غیر اضافی) در گرو تشبیه دیگری باشد، مثلا اگر کسی بگوید در شاخه لبان» تشبیهی بی معنی ساخته است اما وقتی نادر پور می گوید:

بر شاخه لبان تو مرغان بوسه ها

اضافه تشبیهی معنا دار میشود،زیرا همان طورکه نشست و برخاست مرغ بر شاخه است جای بوسه نیز بر لب است یعنی فهم هر کدام از این اضافه ها موقوف به فهم اضافه ی دیگرست اگر لب راشاخه بدانیم ،بوسه مثل مرغ است یا اگر بوسه را مثل پرنده بدانیم لب مثل شاخه است:

این زبان چون سنگ و هم اهن وش است
و آنچه بجهد از زبان چون اتش است

تشبیه زبان چون سنگ است یا دهان مثل اهن است به تنهایی معنایی ندارندمگر اینکه بگوییم دهان مثل آهنی است که در آن زبان چون سنگ قرار دارد پس همان طور که زبان به اطراف دهان بر میخورد اگر سنگ نیز به ان برخورد ،ایجاد اتش می کند که مراد سخن است.

افراسیاب طبع من،ای بیژن شجاعت
عذر اورد که بهتر ازاین دختری ندارم

خاقانی

تشبیه طبع به افراسیاب به تنهایی بی معنی است و معنی آن در گرو مصراع دوم است
در تشبیه موقوف المعانی بین مشبه به ها و مشبه ها تناسب (مراعات النظیر) است:

.خورشید می زمشرق ساغر طلوع کرد
گربرگ عیش می طلبی ترک خواب کن

شمیسا ،بیان، صص113_114

❇️ اضافه ی تلمیحی:

اضافه ی تلمیحی تشبیه بلیغ اضافی است که در آن فهم وجه شبه در گرو اشنایی با داستان و اسطوره و به اصطلاح تلمیحی است مثل مصر عزت که در ان با توجه به داستان یوسف (یوسف در مصر به عزت رسید وعزیز مصر شده است یا ماهی نفس که در ان نفس به لحاظ اسیر ساختن با توجه به داستان یونس (یونس در شکم ماهی بود) به ماهی تشبیه شده است:

همچویوسف بگذر از زندان و چاه
تا شوی در مصرعزت پادشاه

ای شده سر گشته ی ماهی نفس
چند خواهی دید بد خواهی نفس
.
منطق الطیر

ز تر کستان آن دنیا بنه ترکان زیبا رو
به همدوستان آب وگل به امر شهریار آمد

مولانا

آب وگل مجازا (به علاقه ماکان)به معنی وجود است و هندستان اب گل تشبیه تلمیحی است وجه شبه با توجه به داستان ادم و هبوط او در سراندیب و مقید شدن روح در ما؛ وطین فهمیده میشود اب وگل از نظر وجود بخشی و پرورش دادن ومهبط بودن برای روح مثل هندوستان برای ادم است.

در این شعر ترکان زیبا رو استعاره از روح و شهریار استعاره از خداست و آن دنیا به لحاظ دوری به ترکستان تشبیه شده است.

بیان ، شمیسا ،صص 111_112

#اضافه_تشبیهی

تهیه وتنظیم: مریم قانع دوست( گروه ادبیات کشور )

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan