عاشورا فلسفه حیات؛ حماسه حسینی از نگاه اقبال لاهوری
محمدباقر تلغری‌زاده
پیش از ورود به بحث درباره دیدگاه اقبال برای فهم بهتر مطلب یادآوری مقدماتی چند ضروری می‌نماید:
از هنگامی که اندیشمندان و روشنفکران مسلمان، بویژه اندیشمندان و روشنفکران اهل تشیع، با رویکردی تحلیلی به بررسی قیام حسینی و علت یابی آن آغازیدند، ده ها سال گذشته است. شاید بتوان ریشه های نخستین چنین رویکردی را در آغاز نهضت بیداری مسلمانان سراغ گرفت، که چنانکه می دانیم بذر نخستین آن بدست سید جمال الدین اسد آبادی در سرزمین های مختلف اسلامی افشا نده شد. تا پیش از این تاریخ می توان گفت که ما هیچ تحلیل علمی تاریخی از این نهضت عظیم که خاصه برای شیعیان سرنوشت ساز بوده است، سراغ نداریم.
تا آن زمان نگاه غالب در میان شیعیان نگاهی «شفاعت محورانه» بود. براساس چنین دیدگاهی تقدیر الهی چنین خواسته بود که امام حسین (ع) و یاران با وفایش شهید شوند تا در پیشگاه الهی واسطه بخشایش پیروان خویش، یعنی شیعیان گردند، در این خصوص با ذکر گفته ای از مرحوم ملا مهدی نراقی، یکی از علمای معروف عصر قاجار، به عنوان نمونه ای از بسیار بسنده می کنم: «احادیث موثقی وارد است که حکایت دارد که اگر حضرت پیامبر می خواست فاجعه کربلا را از سر امام حسین (ع) برگرداند می توانست. ولی این کار را به دلایلی که بعضی بر ما مکشوف است، و بعضی را فقط خدا و رسول می دانند و عقل از درک آنها عاجز است، بعمل در نیاوردند. قطعا منافع شهادت لاتعد و لاتحصی است: از جمله حقانیت طریق آل محمد و بطلان طریقه مخالفانشان را مبرهن می دارد … علاوه بر این، بسیاری از گنهکاران پریشان روزگار با گریه بر مصائب امام حسین (ع) نائل به رستگاری می گردند.»۱]
@zeitoons
خب، خویشاوندی چنین «نظریه »ای با نظریه رایج در میان مسیحیان که بنابر آن تقدیر الهی چنین مقرر شده بود تا مسیح (ع) با فدا کردن جان خویش سبب رهایی پیروان خود از زیر بار گناه نخستین و رستگاری آنان گردد، روشن تر از آن است که نیازی به توضیح داشته باشد. و البته با یک تامل ساده هم می توان دریافت که چنین دیدگاهی تن به تحلیل علمی – تاریخی نمی دهد، چرا که صاحبان و حاملان آن اساسا نیازی به مراجعه به تاریخ برای پی جویی و یافتن عوامل و انگیزه های سازنده این رویداد نمی بینند.
و اما در رویکرد تحلیلی به واقعه عاشورا هر بار بسته به زمان و زمینه تحلیل و گفتمان مسلط بر هر دوره و نیز جهان بینی و روحیه شخص تحلیل گر بعد یا ابعادی از آن برجستگی و محوریت می یابد؛ گاهی عنصر شهادت مرکز توجه قرار می گیرد و زمانی نقش عامل «عدم بیعت» و یا انگیزه «بر پایی حکومت و نظام اسلامی» بر جسته می شود.
https://tinyurl.com/y6e8ke7x
متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/66957
محمدباقر تلغری‌زاده
پیش از ورود به بحث درباره دیدگاه اقبال برای فهم بهتر مطلب یادآوری مقدماتی چند ضروری می‌نماید:
از هنگامی که اندیشمندان و روشنفکران مسلمان، بویژه اندیشمندان و روشنفکران اهل تشیع، با رویکردی تحلیلی به بررسی قیام حسینی و علت یابی آن آغازیدند، ده ها سال گذشته است. شاید بتوان ریشه های نخستین چنین رویکردی را در آغاز نهضت بیداری مسلمانان سراغ گرفت، که چنانکه می دانیم بذر نخستین آن بدست سید جمال الدین اسد آبادی در سرزمین های مختلف اسلامی افشا نده شد. تا پیش از این تاریخ می توان گفت که ما هیچ تحلیل علمی تاریخی از این نهضت عظیم که خاصه برای شیعیان سرنوشت ساز بوده است، سراغ نداریم.
تا آن زمان نگاه غالب در میان شیعیان نگاهی «شفاعت محورانه» بود. براساس چنین دیدگاهی تقدیر الهی چنین خواسته بود که امام حسین (ع) و یاران با وفایش شهید شوند تا در پیشگاه الهی واسطه بخشایش پیروان خویش، یعنی شیعیان گردند، در این خصوص با ذکر گفته ای از مرحوم ملا مهدی نراقی، یکی از علمای معروف عصر قاجار، به عنوان نمونه ای از بسیار بسنده می کنم: «احادیث موثقی وارد است که حکایت دارد که اگر حضرت پیامبر می خواست فاجعه کربلا را از سر امام حسین (ع) برگرداند می توانست. ولی این کار را به دلایلی که بعضی بر ما مکشوف است، و بعضی را فقط خدا و رسول می دانند و عقل از درک آنها عاجز است، بعمل در نیاوردند. قطعا منافع شهادت لاتعد و لاتحصی است: از جمله حقانیت طریق آل محمد و بطلان طریقه مخالفانشان را مبرهن می دارد … علاوه بر این، بسیاری از گنهکاران پریشان روزگار با گریه بر مصائب امام حسین (ع) نائل به رستگاری می گردند.»۱]
@zeitoons
خب، خویشاوندی چنین «نظریه »ای با نظریه رایج در میان مسیحیان که بنابر آن تقدیر الهی چنین مقرر شده بود تا مسیح (ع) با فدا کردن جان خویش سبب رهایی پیروان خود از زیر بار گناه نخستین و رستگاری آنان گردد، روشن تر از آن است که نیازی به توضیح داشته باشد. و البته با یک تامل ساده هم می توان دریافت که چنین دیدگاهی تن به تحلیل علمی – تاریخی نمی دهد، چرا که صاحبان و حاملان آن اساسا نیازی به مراجعه به تاریخ برای پی جویی و یافتن عوامل و انگیزه های سازنده این رویداد نمی بینند.
و اما در رویکرد تحلیلی به واقعه عاشورا هر بار بسته به زمان و زمینه تحلیل و گفتمان مسلط بر هر دوره و نیز جهان بینی و روحیه شخص تحلیل گر بعد یا ابعادی از آن برجستگی و محوریت می یابد؛ گاهی عنصر شهادت مرکز توجه قرار می گیرد و زمانی نقش عامل «عدم بیعت» و یا انگیزه «بر پایی حکومت و نظام اسلامی» بر جسته می شود.
https://tinyurl.com/y6e8ke7x
متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/66957
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment