✳️ آیا در ترکیب " یک چمن داغ " فارسی ۳ درس دهم ، واژه " چمن " ممیز محسوب می شود یا خیر ؟

دکتر شفیعی کدکنی در کتاب شاعر آینه ها بخش سبک شناسی شعر بیدل صفحه 45 در مورد وابسته های عددی چنین نوشته است :

در زبان فارسی برای بیان معدودها غالبا صورت های شناخته شده و کلیشه واری هست که کمتر مورد تغییر قرار می گیرد مثلا می گویند : یک لیوان شیر ، یک تخته قالی ، یک جفت کفش و .....
در تمام این موارد علاوه بر اینکه ساختار خاص بیان عدد همیشه ثابت و تقریبا کلیشه هست ، وابسته ی عددی و معدود همیشه امر مادی و ملموس اند که قابل اندازه گیری و شمارش اند ، اما در شعر این هنجار درهم شکسته می شود و از قدیم نمونه های آن را می توان دید ، چنانکه در این مصراع حافظ می خوانیم : مشتاقم از برای خدا یک شکر بخند

چیزی که در سبک هندی اساس و محور بیان قرار می گیرد تنوع بیش از حد این نوع استعمال است آن هم در مواردی که گاه یکی از دو عامل بعد از عدد، امری انتزاعی است و گاه هر دو از اموری هستند که انتزاعی و غیرقابل اندازه گیری هستند
نمونه ها:
صد دشت مجنون / یک خرابات قدح /صد مصر شکر /یک لب نمک / یک سحر رسوایی/ صد صحرا جنون/ هزار آیینه خندیدن/ یک دو گلشن شکفتن /صد عقبی امل/ یک تپش درنگ / یک غنچه فکر/ یک وداع آغوشی / ......

نتیجه ای که از بحث دکتر شفیعی می توان گرفت :

در این ترکیب ها غالبا اعداد " یک ، صد ، هزار " به کار رفته هست
این وابسته های عددی متنوع هستند و تا حدی از هنجار عادی محور جانشینی خارج شده اند به عبارتی نمی توان گفت : دو چمن داغ

پاسخ سوال : چمن ، از لحاظ دستوری می توان وابسته ی وابسته ( ممیز ) گرفت با این توضیح که این نوع ترکیب ها با صورت های شناخته شده و کلیشه وار" عدد و معدود" در زبان فارسی هم خوانی ندارد و یک نوع هنجارگریزی در شعر فارسی تلقی می شود⚘

❇️ با احترام - جواد امیرسالاری از شیراز

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan