💎 پاکیزه‌نویسی و درست‌نویسی

✍ ایرج شهبازی

یکی از نشانه‌های شخصیت متین و عقلانی همانا پاکیزه‌نویسی و درست‌نویسی است. شلختگی در زبان و سهل‌انگاری در درست‌نویسی، می‌تواند علامت پریشانیِ ذهنی و آشفتگیِ درونی باشد. انسان فرزانه لاابالی‌وار با کلمات برخورد نمی‌کند و هر کلمه‌ای را به هر معنایی که دلش خواست، به کار نمی‌برد، یا کلمات را دل‌بخواهی نمی‌نویسد و تلفظ نمی‌کند. کلمات حرمت دارند و هیچ انسان عاقلی به خود اجازه نمی‌دهد حرمت واژه‌ها را نادیده بگیرد و بدون دقت آنها را به کار ببرد.

از سوی دیگر، ما در برابر دیگران مسئولیم. این حق طبیعی دیگران است که از دیدنِ ظاهر آراسته و زیبای ما لذت ببرند. ما مُجاز نیستیم با ظاهری کثیف و پریشان و نابه‌سامان با دیگران روبه‌رو شویم. لازمۀ عقلانیت و انسانیت آن است که به احترام دیگران، از تولید آلودگی دیداری بپرهیزیم. هم‌چنین این حق دیگران است که ما با صدایی دلنشین و آرام با آنها سخن بگوییم و با اصواتِ گوش‌خراش و آزاردهنده آنان را نیازاریم. به دیگر سخن، هیچ انسان والایی برای دیگران آلودگیِ شنیداری فراهم نمی‌آورد. به همین منوال، این حق طبیعی دیگران است که ما با زبانی درست، دقیق، روشن و زیبا با آنها سخن بگوییم. کسی که شلخته و نادرست و مبهم با دیگران سخن می‌گوید و آنها را در فهم سخنان خود به دشواری می‌افکند، احتمالاً روحیه‌ای تجاوزگر و سلطه‌طلب، یا دست‌کم شخصیتی سطحی و سهل‌انگار دارد. اقتضای خردمندی و اخلاق آن است که ما از تولید آلودگیِ گفتاری برای دیگران پرهیز کنیم و چنان سخن بگوییم که به روشنی منظور ما را دریابند و از سخن ما لذت ببرند. انسانِ خردمند و شریف، درست و دقیق می‌نویسد و روشن و روان سخن می‌گوید.

این مسألۀ مهم را در سطح اجتماعی هم می‌توان مطرح کرد؛ جامعه‌ای که افراد آن در بهره‌گیری از کلمات دقت ندارند و دل‌بخواهی با زبان برخورد می‌کنند، جامعۀ سالمی نیست. در یک جامعۀ غیرعقلانی و پریشان، زبان سلامت و متانت خود را از دست می‌دهد و مبهم و پیچیده و پریشان می‌شود. هم‌چنان‌که جامعۀ ریاکار لزوماً زبان ریاکار دارد، جامعۀ پریشان هم به تدریج دچار زبان‌پریشی می‌شود.

زبان آینۀ جامعه است و هر چه در جامعه بگذرد، در زبان بازمی‌تابد. در یک جامعۀ استبدادزدۀ فاقد آزادی، هم‌چنان‌که حقوق انسان‌ها به راحتی پایمال می‌شود، پاسداری از حرمت کلمات نیز معنایی ندارد و افراد به خود اجازه می‌دهند به حدودِ زبان هم تجاوز کنند. هر قدر در جامعه‌ای انسان‌ها محترم‌تر باشند، کلمات نیز از احترام بیشتری برخوردار می‌شوند. تجاوز به حریم کلمات روی دیگرِ سکۀ تجاوز به حقوق انسان‌هاست. در جوامع آزاد و عقلانی، زبان احترام دارد و کلمات از تعرض‌های افراد در امان‌اند (نگاه کنید به مقدمۀ استاد محمدرضا شفیعی کدکنی بر کتاب مفلس کیمیافروش، صص ۹۲ – ۹۱).

هنگامی که می‌بینیم در یک جامعه، افراد کلمات را درست به کار نمی‌برند، از کلمات مبهم و چندپهلو استفاده می‌کنند، به املای کلمات احترام نمی‌گذارند و در تلفظ کلمات دقت نمی‌کنند، باید بدانیم که این جامعه در معرض فروپاشی عقلانی و انحطاط اخلاقی قرار دارد.

غرض از طرح این بحث آن است که توجه شما دوستان عزیزم را به این نکته جلب کنم که هنگام نوشتن، به ویژه زمان نوشتن در فضاهای مجازی، حتی‌الامکان از زبان شسته‌رُفته، دقیق، روان و استوار استفاده کنید. لطفاً خودتان را مقید کنید که همواره کتاب‌هایی را که نثرهای شیوا و رسا دارند، مطالعه کنید و دست‌کم یک کتاب خوب دربارۀ آیین نگارش را به مطالعه بگیرید و بکوشید دقیق‌تر و پاکیزه‌تر بنویسید و با استفاده از املای درست کلمات و با بهره گرفتن از نشانه‌های نگارشی، نوشته‌های خود را دقیق و روشن و روان کنید.

به عنوان اولین گام در این زمینه، به شما پیشنهاد می‌کنم فهرست زیر را که استاد فاضل و زبان‌دان، بهروز صفرزاده، فراهم آورده‌اند، به دقت نگاه کنید. استاد صفرزاده در این فهرست، شصت مورد از خطاهای املایی رایج در فضاهای مجازی را فراهم آورده و املای درست کلمات را نیز نوشته‌اند. با اصلاح این قبیل خطاها، می‌توانیم گامی در جهت درست‌نویسی برداریم.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan