نکاتی چند از تاریخ ایران:
ساسانیان، اعراب و گسترش اسلام
اولین نکته‌ای که نباید فراموش کنیم این است که بخش بزرگی از منطقه‌ای که تحت سیطره خاندان ساسانی قرار دارد به نام امپراطوری ساسانی خطاب می‌شود و چیزی به نام ایران( یا محوریت ایران یا ایران امروزی) در آن زمان معنا نداشت. و نکته بعد این که دین زرتشت در بخشی از این مناطق گسترده بود و دین در آن زمان به معنای حاکمیت و ایجاب و امر به معروف امروزی نبود نوعی اصول برای زندگی بود حالا هر چه. در واقع یک ایدئولوژی کامل نبود بعدها به آن شکل دادند.
امپراطوری ساسانی در آن زمان از حدود عربستان امروزی و مصر تا افغانستان و گرجستان و نزدیک ترکیه امتداد داشت تمام این منطقه متعلق به امپراطوری بود و مناطقی که خراجگزار و مالیات دهنده بودند اما استقلال کلی برای خود داشتند( نوعی فدراسیون امروزی)
آن طرف شبه جزیره عربستان و از شمال حدود گرجستان و ارمنستان بخشی از امپراطوری روم به حساب می‌امد. بر این اساس عرب‌نشینان یا عرب‌زبانان امپراطوری ساسانی( حدود یمن و عربستان امروز) در واقع بخشی از امپراطوری ساسانی( و البته در دوره هخامنشی هم ساتراپ نشین بوده‌اند) و بسیاری از آنها وفاداران و جنگجویان و مرزداران این امپراطوری بوده‌اند.
در دوره امپراطوری ساسانی ( همینطور هخامنشی که برایش ملت رگ‌گردن باد می‌کنند) مکتوبات و آثار هنری و نمایشی و خلاقانه نداریم تنها کنده‌کاری روی سنگ‌ها و مجسمه‌هایی که بیشتر کار اسرای بیرون از امپراطوری بود( مثل یونانیان یا ارمنی‌ها.. حتی خود تخت جمشید در دوره هخامنشی) تمام آنچه امروز از مکتوبات آن دوره که بیشتر اندرز و متون زرتشتی است بعد از حکومت اعراب، یا بخش شرقی ساسانی، و فراگیری دین اسلام نوشته شده است)
امپراطوری ساسانی با سیستم مرکزنشین اداره نمی‌شد و هر منطقه استقلال و حتی شاه خود را داشت( به همین خاطر اردشیر خود را شاه شاهان یا شاهنشاه نامید و بعدا رواج یافت) و به امپراطور خراج می‌دادند. به همین خاطر قیام‌ها و قبیله‌های داخلی و قدرت گرفتن هر کدام در داخل خیلی به بخش مرکزی مربوط نمی‌شد.
بعد از جنگ‌های مداوم خسرو پرویز با روم و اختلافات در دربار تیسفون و اعدام او و مرگ پسرش، بخش‌های زیادی از این امپراطوری رها شد؛ از شرق تا غرب. در بخش شرقی امپراطوری ساسانی( در نظر بگیرید ایران امروزی و خوزستان) قبایل عرب با هم در افتادند و با دین جدیدی توانستند اتحاد و تسلطی در مرز شرقی ایجاد کنند. یثربی‌ها از جنگجویان ساسانی بودند و بخشی از آنها از نسل اسپهبدانی بودند که از غرب و میانه برای جنگ‌های مرزی فرستاده شده بودند.
در خلا قدرت ساسانی در حدود سال ۶۳۰ میلادی بسیاری از بخش‌ها بخصوص مرز روم( اعراب) توانستند در نبود حاکمیت و خالی شدن تیسفون استقلال بیشتری پیدا کنند و از قبایل دور و اطراف بخواهند مناسبات و مالیات و...به جای پرداخت به رومی‌ها به آنها بدهند (پادشاهی ساسانی که ضعیف و به هم ریخته بود و رومی‌ها هم با هراکلیوس و اختلافات زیاد از آنها ضعیف‌تر و بی‌ثبات‌تر بودند)
به این ترتیب جنگجویان آن منطقه توانستند به راحتی با جنگ و ...مناطق اطراف را به خود جلب کنند تا سوریه و عراق و مصر امروزی( این خط‌کشی‌ها وجود نداشت این کشور سازی‌ها و ملت سازی صد سال قدمت دارد. آن موقع فقط قبیله و حاکمیت و خراج مهم بود) با خود همراه کنند.
( نام‌گذاری عصر پیش‌از اسلام به جاهلیت بیشتر توسط خود مسلمین صورت گرفته و به نوعی تعریف از خود بود.)
بعد از این همراهی اعراب منطقه تحت سلطه خود را از آن هم بیشتر گسترش دادند و به تیسفون نزدیک‌تر شدند ( در نبود قدرت مرکزی در دو طرف: ساسانی و بیزانس) فراموش نکنید که این گسترش به سمت بخش غربی امپراطوری ساسانی یعنی حدود ایران امروزی و افغانستان صدها سال طول کشید چرا که بعد از نابودی سلسله ساسانی و مرگ یزدگرد و فرار پسرش به چین هر مکان کمافیالسابق امورات خود را می‌گذراند.
به واقع استقرار خلیفه و حاکمیت این امپراطوری این بار از شرق به غرب نوعی امتداد سلسله‌های حاکمیتی در این منطقه است( اشکانیان، ساسانی، خلفا)
در این بین دین اسلام به خصوص در حین حرکت از شرق به غرب به خاطر فراگیری با ادیان زرتشتی و مانوی ادغام شد و مذهب شیعه که با این بخش از منطقه زرتشتی ساسانی نزدیک‌تر بود فراگیر شد. مذهبی که در دوران آل‌بویه قدرت گرفت و سراغ خلیفه هم رفت.
در این دوره تمام امور اداری و مالیات‌گیری و حکومت‌داری به همان شیوه سابق ساسانیان ادامه داشت.
زبان رایج نیز کمافیالسابق بود کسی هم اجبار یا فشار یا مقاومتی در زبان نداشت یعنی درکی هم نبود.اما به خاطر ورود سرداران و جنگجویان عرب ( این بار از شرق امپراطوری به غرب) بخشی از مکاتبات اداری به زبان عربی مرقوم می‌شد تا جایی که زبان عربی در تمام منطقه تحت سلطه خلیفه و پایتختش دمشق و بغداد، زبان علم و اندیشه و کتابت شد.
ساسانیان، اعراب و گسترش اسلام
اولین نکته‌ای که نباید فراموش کنیم این است که بخش بزرگی از منطقه‌ای که تحت سیطره خاندان ساسانی قرار دارد به نام امپراطوری ساسانی خطاب می‌شود و چیزی به نام ایران( یا محوریت ایران یا ایران امروزی) در آن زمان معنا نداشت. و نکته بعد این که دین زرتشت در بخشی از این مناطق گسترده بود و دین در آن زمان به معنای حاکمیت و ایجاب و امر به معروف امروزی نبود نوعی اصول برای زندگی بود حالا هر چه. در واقع یک ایدئولوژی کامل نبود بعدها به آن شکل دادند.
امپراطوری ساسانی در آن زمان از حدود عربستان امروزی و مصر تا افغانستان و گرجستان و نزدیک ترکیه امتداد داشت تمام این منطقه متعلق به امپراطوری بود و مناطقی که خراجگزار و مالیات دهنده بودند اما استقلال کلی برای خود داشتند( نوعی فدراسیون امروزی)
آن طرف شبه جزیره عربستان و از شمال حدود گرجستان و ارمنستان بخشی از امپراطوری روم به حساب می‌امد. بر این اساس عرب‌نشینان یا عرب‌زبانان امپراطوری ساسانی( حدود یمن و عربستان امروز) در واقع بخشی از امپراطوری ساسانی( و البته در دوره هخامنشی هم ساتراپ نشین بوده‌اند) و بسیاری از آنها وفاداران و جنگجویان و مرزداران این امپراطوری بوده‌اند.
در دوره امپراطوری ساسانی ( همینطور هخامنشی که برایش ملت رگ‌گردن باد می‌کنند) مکتوبات و آثار هنری و نمایشی و خلاقانه نداریم تنها کنده‌کاری روی سنگ‌ها و مجسمه‌هایی که بیشتر کار اسرای بیرون از امپراطوری بود( مثل یونانیان یا ارمنی‌ها.. حتی خود تخت جمشید در دوره هخامنشی) تمام آنچه امروز از مکتوبات آن دوره که بیشتر اندرز و متون زرتشتی است بعد از حکومت اعراب، یا بخش شرقی ساسانی، و فراگیری دین اسلام نوشته شده است)
امپراطوری ساسانی با سیستم مرکزنشین اداره نمی‌شد و هر منطقه استقلال و حتی شاه خود را داشت( به همین خاطر اردشیر خود را شاه شاهان یا شاهنشاه نامید و بعدا رواج یافت) و به امپراطور خراج می‌دادند. به همین خاطر قیام‌ها و قبیله‌های داخلی و قدرت گرفتن هر کدام در داخل خیلی به بخش مرکزی مربوط نمی‌شد.
بعد از جنگ‌های مداوم خسرو پرویز با روم و اختلافات در دربار تیسفون و اعدام او و مرگ پسرش، بخش‌های زیادی از این امپراطوری رها شد؛ از شرق تا غرب. در بخش شرقی امپراطوری ساسانی( در نظر بگیرید ایران امروزی و خوزستان) قبایل عرب با هم در افتادند و با دین جدیدی توانستند اتحاد و تسلطی در مرز شرقی ایجاد کنند. یثربی‌ها از جنگجویان ساسانی بودند و بخشی از آنها از نسل اسپهبدانی بودند که از غرب و میانه برای جنگ‌های مرزی فرستاده شده بودند.
در خلا قدرت ساسانی در حدود سال ۶۳۰ میلادی بسیاری از بخش‌ها بخصوص مرز روم( اعراب) توانستند در نبود حاکمیت و خالی شدن تیسفون استقلال بیشتری پیدا کنند و از قبایل دور و اطراف بخواهند مناسبات و مالیات و...به جای پرداخت به رومی‌ها به آنها بدهند (پادشاهی ساسانی که ضعیف و به هم ریخته بود و رومی‌ها هم با هراکلیوس و اختلافات زیاد از آنها ضعیف‌تر و بی‌ثبات‌تر بودند)
به این ترتیب جنگجویان آن منطقه توانستند به راحتی با جنگ و ...مناطق اطراف را به خود جلب کنند تا سوریه و عراق و مصر امروزی( این خط‌کشی‌ها وجود نداشت این کشور سازی‌ها و ملت سازی صد سال قدمت دارد. آن موقع فقط قبیله و حاکمیت و خراج مهم بود) با خود همراه کنند.
( نام‌گذاری عصر پیش‌از اسلام به جاهلیت بیشتر توسط خود مسلمین صورت گرفته و به نوعی تعریف از خود بود.)
بعد از این همراهی اعراب منطقه تحت سلطه خود را از آن هم بیشتر گسترش دادند و به تیسفون نزدیک‌تر شدند ( در نبود قدرت مرکزی در دو طرف: ساسانی و بیزانس) فراموش نکنید که این گسترش به سمت بخش غربی امپراطوری ساسانی یعنی حدود ایران امروزی و افغانستان صدها سال طول کشید چرا که بعد از نابودی سلسله ساسانی و مرگ یزدگرد و فرار پسرش به چین هر مکان کمافیالسابق امورات خود را می‌گذراند.
به واقع استقرار خلیفه و حاکمیت این امپراطوری این بار از شرق به غرب نوعی امتداد سلسله‌های حاکمیتی در این منطقه است( اشکانیان، ساسانی، خلفا)
در این بین دین اسلام به خصوص در حین حرکت از شرق به غرب به خاطر فراگیری با ادیان زرتشتی و مانوی ادغام شد و مذهب شیعه که با این بخش از منطقه زرتشتی ساسانی نزدیک‌تر بود فراگیر شد. مذهبی که در دوران آل‌بویه قدرت گرفت و سراغ خلیفه هم رفت.
در این دوره تمام امور اداری و مالیات‌گیری و حکومت‌داری به همان شیوه سابق ساسانیان ادامه داشت.
زبان رایج نیز کمافیالسابق بود کسی هم اجبار یا فشار یا مقاومتی در زبان نداشت یعنی درکی هم نبود.اما به خاطر ورود سرداران و جنگجویان عرب ( این بار از شرق امپراطوری به غرب) بخشی از مکاتبات اداری به زبان عربی مرقوم می‌شد تا جایی که زبان عربی در تمام منطقه تحت سلطه خلیفه و پایتختش دمشق و بغداد، زبان علم و اندیشه و کتابت شد.
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment