✳️ کیفیت سرودن شعر از نظر ابن‌خلدون
◀️ ۱-حفظ اشعار:
«و محفوظات را از اشعار اصیل برگزیده و گلچین انتخاب می‌کنند که دارای اسلوب گوناگون باشند... کسی که از این محفوظات نداشته باشد نظم وی ناقص و پست خواهد بود و هیچ وسیله‌ای بهتر از محفوظات فراوان به شعر رونق نمی‌بخشد و بر شیرینی آن نمی‌افزاید. از این رو کسی که محفوظاتش اندک باشداثر طبع وی را نمی‌توان شعر نامید.»
◀️ ۲- سرودن و تمرین مداوم:
«آنگاه پس از پر کردن دِماغ از محفوظات...باید به نظم سخن روی آورند و هرچه بیشتر شعر بسرایند ملکه‌ی آن استوارتر و راسخ‌تر می‌شود.»
◀️ ۳- فراموش کردن محفوظات:
«تا نشانه‌های حرفی ظاهر آن[محفوظات] از ذهن وی محو گردد زیرا تا هنگامی که رسوم مزبور در ذهن وی وجود داشته باشد هنگام سرودن به عین همان الفاظ را به کار می‌برد و از خود نمی‌تواند ابتکار کند.»
◀️ ۴-مکان شعر سرودن:
«آنگاه شرط شاعری خلوت گزیدن و تنهایی و زیبائی منظر و جایگاهی است که در آن شعر می‌سرایند از قبیل اینکه برای لذّت چشم کنار جویبارها و بوستان‌های پر گُل و ریحان را برگزینند و همچنین برای تابناک‌تر شدن قریحه‌ها باید گوش را به شنیدنی‌های شادی‌بخش و لذّت‌افزا بهره‌مند سازند تا حواس فراهم آید و قریحه برانگیخته شود و به نشاط در آید.»
◀️ ۵-زمان شعر سرودن:
«شاعر باید هنگام شعر سرودن در حال نشاط و آرامش خاطر باشد و در موقع خستگی و ناراحتی نسراید چه هنگام آسایش و استراحت قریحه وی برای سرودن... آماده‌تر است.
و گفته‌اند بهترین اوقات برای سرودن شعر سحرگاهان هنگام بیدار شدن از خواب و موقع خالی بودن معده و نشاط فکر است.»
◀️ ۶- عشق و سرمستی:
« و چه بسا که عشق و سرمستی را نیز از انگیزه‌های شاعری دانسته‌اند.»
◀️ ۷- فصاحت:
« و سخنی که در شعر به کار می‌رود باید از فصیح‌ترین تراکیب و خالص از ضرورت‌های لسانی باشد... چه اینگونه کلمه‌ها و ترکیب‌ها سخن را از طبقه‌ی بلاغت تنزّل می‌دهد.»
◀️ ۸- پرهیز از پیچیدگی و تعقید:
«و نیز باید شاعر منتهای کوشش خود را در اجتناب از ترکیب‌های پیچیده و دارای تعقید مبذول دارد و ترکیب‌هایی به کار برد که معانی آنها بر الفاظ در فهم سبقت جوید.
همچنین به کار بردن معانی بسیار در بیت روا نیست چه نوعی تعقید به شمار می‌رود و به آسانی درک نمی‌شود.
و شعر را نمی‌توان سهل نامید مگر هنگامی که معانی آن به ذهن بر الفاظ سبقت جوید.»
◀️ ۹- پرهیز از استعمال کلمات عامیانه:
«همچنین شاعر باید از الفاظ روستائی و پَست و کلمات عامیانه که در نتیجه‌ی استعمال در میان عامه مبتذل شده‌اند دوری جوید.»
◀️ ۱۰- دوری از معانی مبتذل:
«همچنین باید از برگزیدن معانی مبتذل نیز اجتناب کند چه شعر مبتذل نزدیک به سخن بی‌فایده می‌گردد. مانند اینگونه معانی: آتش گرم است. آسمان بالای سر ماست.
و هرگاه با همه‌ی شرایط یادکرده سرودن شعر برای شاعری دشوار باشد باید در آن تمرین کند و به تکرار اشعار بسیار بسراید، زیرا قریحه مانند پستان است که هرچند بیشتر آن را بدوشند شیر آن افزون‌تر می‌شود و اگر آن را فرو‌گذارند شیر آن خشک می‌گردد.»
◀️ ۱۱- تنقیح و اصلاح:
« و پس از آنکه شاعر شعر خود را به پایان می‌رساند باید بار دیگر با نظر تنقیح و انتقاد در آن بیندیشد و هرگاه آن را نیکو و شیوا نیابد در فروگذاشتن آن نباید بخل بورزد، چه مردم از این رو که شعر خویش را زاده‌ی اندیشه و قریحه‌ی خود می‌دانند بدان شیفته می‌باشند.»
❇️ منبع:
مقدمه‌ی ابن‌خلدون، ترجمه‌ی محمد پروین گنابادی، مرکز انتشارات علمی و فرهنگی، جلد دوم، صص: ۱۲۱۶ الی ۱۲۲۰
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
◀️ ۱-حفظ اشعار:
«و محفوظات را از اشعار اصیل برگزیده و گلچین انتخاب می‌کنند که دارای اسلوب گوناگون باشند... کسی که از این محفوظات نداشته باشد نظم وی ناقص و پست خواهد بود و هیچ وسیله‌ای بهتر از محفوظات فراوان به شعر رونق نمی‌بخشد و بر شیرینی آن نمی‌افزاید. از این رو کسی که محفوظاتش اندک باشداثر طبع وی را نمی‌توان شعر نامید.»
◀️ ۲- سرودن و تمرین مداوم:
«آنگاه پس از پر کردن دِماغ از محفوظات...باید به نظم سخن روی آورند و هرچه بیشتر شعر بسرایند ملکه‌ی آن استوارتر و راسخ‌تر می‌شود.»
◀️ ۳- فراموش کردن محفوظات:
«تا نشانه‌های حرفی ظاهر آن[محفوظات] از ذهن وی محو گردد زیرا تا هنگامی که رسوم مزبور در ذهن وی وجود داشته باشد هنگام سرودن به عین همان الفاظ را به کار می‌برد و از خود نمی‌تواند ابتکار کند.»
◀️ ۴-مکان شعر سرودن:
«آنگاه شرط شاعری خلوت گزیدن و تنهایی و زیبائی منظر و جایگاهی است که در آن شعر می‌سرایند از قبیل اینکه برای لذّت چشم کنار جویبارها و بوستان‌های پر گُل و ریحان را برگزینند و همچنین برای تابناک‌تر شدن قریحه‌ها باید گوش را به شنیدنی‌های شادی‌بخش و لذّت‌افزا بهره‌مند سازند تا حواس فراهم آید و قریحه برانگیخته شود و به نشاط در آید.»
◀️ ۵-زمان شعر سرودن:
«شاعر باید هنگام شعر سرودن در حال نشاط و آرامش خاطر باشد و در موقع خستگی و ناراحتی نسراید چه هنگام آسایش و استراحت قریحه وی برای سرودن... آماده‌تر است.
و گفته‌اند بهترین اوقات برای سرودن شعر سحرگاهان هنگام بیدار شدن از خواب و موقع خالی بودن معده و نشاط فکر است.»
◀️ ۶- عشق و سرمستی:
« و چه بسا که عشق و سرمستی را نیز از انگیزه‌های شاعری دانسته‌اند.»
◀️ ۷- فصاحت:
« و سخنی که در شعر به کار می‌رود باید از فصیح‌ترین تراکیب و خالص از ضرورت‌های لسانی باشد... چه اینگونه کلمه‌ها و ترکیب‌ها سخن را از طبقه‌ی بلاغت تنزّل می‌دهد.»
◀️ ۸- پرهیز از پیچیدگی و تعقید:
«و نیز باید شاعر منتهای کوشش خود را در اجتناب از ترکیب‌های پیچیده و دارای تعقید مبذول دارد و ترکیب‌هایی به کار برد که معانی آنها بر الفاظ در فهم سبقت جوید.
همچنین به کار بردن معانی بسیار در بیت روا نیست چه نوعی تعقید به شمار می‌رود و به آسانی درک نمی‌شود.
و شعر را نمی‌توان سهل نامید مگر هنگامی که معانی آن به ذهن بر الفاظ سبقت جوید.»
◀️ ۹- پرهیز از استعمال کلمات عامیانه:
«همچنین شاعر باید از الفاظ روستائی و پَست و کلمات عامیانه که در نتیجه‌ی استعمال در میان عامه مبتذل شده‌اند دوری جوید.»
◀️ ۱۰- دوری از معانی مبتذل:
«همچنین باید از برگزیدن معانی مبتذل نیز اجتناب کند چه شعر مبتذل نزدیک به سخن بی‌فایده می‌گردد. مانند اینگونه معانی: آتش گرم است. آسمان بالای سر ماست.
و هرگاه با همه‌ی شرایط یادکرده سرودن شعر برای شاعری دشوار باشد باید در آن تمرین کند و به تکرار اشعار بسیار بسراید، زیرا قریحه مانند پستان است که هرچند بیشتر آن را بدوشند شیر آن افزون‌تر می‌شود و اگر آن را فرو‌گذارند شیر آن خشک می‌گردد.»
◀️ ۱۱- تنقیح و اصلاح:
« و پس از آنکه شاعر شعر خود را به پایان می‌رساند باید بار دیگر با نظر تنقیح و انتقاد در آن بیندیشد و هرگاه آن را نیکو و شیوا نیابد در فروگذاشتن آن نباید بخل بورزد، چه مردم از این رو که شعر خویش را زاده‌ی اندیشه و قریحه‌ی خود می‌دانند بدان شیفته می‌باشند.»
❇️ منبع:
مقدمه‌ی ابن‌خلدون، ترجمه‌ی محمد پروین گنابادی، مرکز انتشارات علمی و فرهنگی، جلد دوم، صص: ۱۲۱۶ الی ۱۲۲۰
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment