آیا نهاد روحانیت شیعی در زمان شاه استقلال مالی داشت؟
| شایان اویسی
گمان عمومی نویسندگان و پژوهشگران تاریخ ایران عصر پهلوی این است که نهاد روحانیت شیعه از حیث مالی وابستگی چندانی به حکومت نداشته و وجوهات مردمی و کمکهای اقشار ثروتمند مذهبی منبع مالی این نهاد بوده و همین باعث استقلال فکری این نهاد از حکومت بودهاست. اما با بررسی وقایع منتهی به انقلاب سال ۵۷ متوجه چیزی کاملا خلاف این موضوع میشویم. در اواخر دوره پهلوی دوم و بعد از چند موج اعتراضی و آشفتگی اقتصادی و بحران بودجه، دولت جمشید آموزگار جهت صرفهجویی و کاهش هزینههای دولت اقدام به حذف بخشهای مخفی بودجه کشور میکند. یکی از مهمترین بخشهای این بودجه مخفی، کمکهای دربار به دستگاه روحانیت بود.
《برخی از ایرانیان به سیاق آموزگار، نخستین تظاهرات زمینهساز انقلاب را چیزی جز دسیسههای دستههای رقیب قدرت در درون رژیم نمیدانستند. برخی دیگر خود آموزگار را مقصر و عامل اصلی این نابسامانیها میدانستند. میگفتند بیجهت و بدون در نظر گرفتن پیامدهای قضیه، مستمری روحانیون را که از بودچهی محرمانهی نخستوزیری پرداخت میشد قطع کرد و همین مسئله به انقلاب دامن زد》
(معمای هویدا/عباس میلانی/ص۳۸۰)
رئیس سازمان سیا در همان دوران نیز به این مسئله کاملا واقف بود! هرچند در کتابش سعی دارد سیا را در آن بی تقصیر و ناآگاه جلوه دهد!
《البته ما اطلاع داشتیم که در ایران، ملاها به خاطر تکیه شاه بر جدایی آموزش و پرورش از مذهب، مجاز دانستن اقدامات مغایر مذهب و قطع کمک هزینهای که از دولت دریافت میداشتند نسبت به شاه خشمگین هستند》
(پنهانکاری و دموکراسی/استانسفیلد ترنر/ص۱۸۱)
این مسئله چیز پنهانی نبود و برادر امیرعباس هویدا نیز به آن واقف و در همان اوایل پس از انقلاب در کتابش درباره انقلاب ایران به آن اشاره داشتهاست.
《آموزگار ضمن اجرای برنامههای خشن خود، بودجهای را که به دستور برادرم صرف پیشرفت امور مذهبی میشد_ و سالانه سر به ۱۱ میلیون دلار میزد_نیز قطع کرد. این مبلغ که از بودجه محرمانه نخستوزیری تامین میشد، به تامین مخارج نگاهداری مساجد سراسر کشور و مدارس مذهبی و هزینههای متفرقه در این باب اختصاص داشت و برادرم(امیرعباس هویدا) از طریق آن ضمنا میکوشید تا خسارات وارده به روحانیون پس از اجرای اصلاحات ارضی را _که سبب شدهبود اداره امور بعضی زمینها از دستشان خارج شود_جبران کند》
(کتاب سقوط شاه/فریدون هویدا/ص۸۳)
از همین سه منبع میتوان فهمید برخلاف باور عمومی این استقلال مالی به شکلی که تصور میشود نبودهاست!
✅ @karkhone