✳️ معنی و کاربرد ن در آیه: "ن والقلم و مایسطرون"چیست و چه پیوندی با نوشتن دارد، که خداوند بدان سوگند یاد کرده است؟

❇️ با پروانه از استادان و یاران دانا، نکته و دقیقه ای که در مطالعات خود بدان رسیده بودم، در اینجا اشاره می کنم:

◀️ اهل لغت ن(نون) را در دو معنا دانسته اند:

۱. ماهی
۲.دوات و مرکب و مداد

◀️ به گفته برخی مفسران،دریانوردان از درون گونه ای ماهی،مایه ای بسیار سیاه رنگی همانند مداد و مرکب می گرفته اند، و به جای مرکب و مداد با آن می نوشته اند. از همین رو در روایت آمده است:

"مداد العلما افضل من الدماء شهدا"

خداوند نیز به ن مداد یا تراوش نوک قلم عالمان سوگند یاد کرده است.

◀️ از دیگر سو، نون به معنای ماهی بوده، و چون یونس در دهان ماهی شد، ذوالنون و صاحب الحوت نام گرفت.

خواجه شیراز نیز با آگاهی از همین معانی چه خوش سفته و گفته:

چو من ماهی کلک آرم به تحریر
تو از نون والقلم می پرس تفسیر

◀️ شایان گفتن است در ترکیب ماهی کلک،ماهی از واژگان خط و خوشنویسی بوده و در معنایی ایهامی نوعی قلم یا تراشیدن قلم بوده است؛ به این معنا که در تراشیدن میدان قلم،دو پهلوی آن را تراشیده و تهی کنند و نوک آن کشیده بماند،مانند دم ماهی.

◀️ اگرچه قصد تفسیر و زیبایی شناسی شعر حافظ را ندارم اما اشاره به دقایق سخن خواجه خالی از لطف نیست.

خواجه در این بیت سخن خود را آسمانی و الهی و معجز و شگرف خوانده است:

آنگاه که من ماهی کلک به تحریر آرم و به سرودن و نوشتن غزل های آسمانی خود پردازم،اگر به اعجاز آن پی نمی برید گزارش آن را از نون والقلم قرآن بپرسید. یعنی سوگند خدا به ماهی و قلم،سوگند به ماهی کلک من است.

کلک نیز با ایهام تداعی یادآور کَلَک است که تناسب با ماهی تناسب زیبایی می یابد.

❇️ منابع:
۱.فواید الخطوط:محمدبن دوست بخاری
۲.اصطلاحات خوش نویسی دیوان حافظ: حبیب الله فضایلی
۳.کتاب «زرافشان» فرهنگ اصطلاحات و ترکیبات خوشنویسی در شعر فارسی به قلم حمیدرضا قلیچ‌خانی

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan