✅ قائم مقام فراهانی(1158-1214ش)؛ نخستین ایده ها برای تأسیس مجلس وزارتی و سرنوشت آن.
🔸ظاهراً، مرگ عباس میرزا تأثیر بسیاری بر دگرگونی اندیشه میرزا ابوالقاسم فراهانی بر جای گذاشت. او به تدریج از سلطنت مستقله به استقلال دولت از سلطنت تمایل پیدا کرد. تغییر موضعی که سر انجام به بهای جانش انجامید.به این باور رسیده بود که همانند کشورهای مشروطه، شاه، سلطنت کند و نه حکومت. صدر التواریخ در اشاره به این تحولات می نویسد؛
چون خود را مؤسس این سلطنت[محمد شاه] می دانست، پارۀ احکام را به دلخواه خود می گذرانید و چنان می خواست که سلطان به دلخواه خود نتواند فلان پست را بلند کند و فلان عزیز را نژند نماید.
آقایی و احترام تاج و تخت و ضرب سکه را خاص سلطنت کرده، ولی نصب و عزل و قطع و فصل کار و اجراء امور دولت و دادن و گرفتن مواجب و منصب را می خواست منحصر به خود تصویب نماید و مجلس وزارت صورت دهد. بی خبر از این که آب و گل ایرانیان و عادت ایشان سرشتۀ ارادت پادشاه است و به این امید هستند که اقتدار و اختیار سلطانی اگر نباشد، اکثر از بیچارگان باید همیشه از منصب و عزت و نعمت محروم باشند و هواره یک سلسله مشغول ریاست باشند.
ظل الله باید مثل ذی ظل خود، بعضی تفضلات و احساساتش لابشرط باشد که گاهی ذلیلی را عزیز کند و فقیری را غنی سازد تا همه به این امید به درگاه او شتابند و برجای ریاست خدمت کنند. و برای این کار، همیشه سلطان را باید اختیار و اقتدار کلی باشد که وزرا سد فیض و قطع امید مردم را ننمایند و مرحوم قائم مقام برخلاف این عقیده بود.
وقتی چنان اتفاق افتاد، که شاهنشاه غازی بیست تومان به مردی باغبان عطا فرمود، قائم مقام کس فرستاد و آن زر را استرداد کرد و به خدمت شاهنشاه پیام داد که این عطا در این مورد، موقع و جهتی نداشت و گفت؛ «ما هر دو در خدمت دولت ایران خواجه تاشانیم و بیش از صد هزار تومان از مال رعایا حق نداریم خرج کنیم و شما در خدمت دولت بزرگتر هستید، اگر خواهید مهمانداری مملکت ایران را خود کنید هشتاد هزار تومان این زر تو را باشد و من با بیست هزار تومان کوچ دهم، و اگرنه، مهماندار شوم و شما با بیست هزار تومان قناعت فرمایید». الحاصل، این گونه گفتار و کردار باعث اشتعال غضب شاه بی مثال شد و عزم ملوکانه تصمیم عزل و قتل او شد.
بدین سان، قائم مقام قربانی تجدّد و نوسازی دولت شد. بعد از شش روز حبس،«او را خبه کردند و جسدش را در زاویه مقدسه» در جوار حضرت عبد العظیم دفن کردند و دارایی اش را برداشتند.
♦️منبع؛محمد حسن اعتماد السلطنة، صدر التواریخ، به کوشش: محمد مشیری، تهران؛ روزبهان،چ2، 1357، صص136-138.
🆔 @feirahi https://www.instagram.com/p/CAk3q_QJaB2/?igshid=16q1yjg8sw460