منطق موجهات سنتی

زمان فارابی و فیلسوفان پس از او تا ابن سینا زمان ترجمه، شرح، تعلیقه نویسی و به ندرت تألیف رساله های کوچک منطقی یا فلسفی بوده است. ابن سینا با روی گردانیدن از شرح و تعلیقه نویسی سنت تألیف کتاب و نگارش رساله به ویژه رساله های منطقی را بنیاد نهاد.

ابن سینا در نگارش منطق به عربی و در بیان مسئله های باریک منطق توجهات، موضوعی که فارابی بدان چندان نپرداخته بود، بر نکته ها و ابهاماتی انگشت نهاد که پس از او محل بحث های فراوان در این سنت شد.

اوج شکوفایی این نکته یابی ها قرن هفتم و در دو کتاب رساله ی شمسیه نوشته نجم الدین کاتبی قزوینی و مطالع الأنوار نوشته ی سراج الدین ارموی و شرح استادانه ی قطب الدین رازی تحتانی بر این دو کتاب به ویژه بر کتاب مطالع الأنوار است.

در این شرح به نکته هایی در منطق موجهات اشاره شده که اهمیت آنها تنها در نیمه ی دوم قرن بیستم شناخته شد. نیکولاس رشر فیلسوف و منطق دان معاصر که پژوهش های گسترده ای در آثار منطقی فرهنگ اسلامی کرده است، با توجه به ترکیب زمان با ضرورت و امکان در منطق موجهات این آثار می نویسد :

«به عقیده ی من با اطمینان می توان گفت - مگر اینکه کشف هایی تازه در فلسفه لاتینی خلاف آن را ثابت کند - نظریه ی منطقی مفهوم های زمانی به چنان درجه ی بالایی در منطق عربی رسید که در هیچ برهه ی بعدی پیش از زمان ما، به آن درجه نرسیده بود.»

منبع :
- ضیاء موحد؛ منطق موجهات
- Nicholas Rescher. "Modal Syllogistic in arabic philosophy" in studies in modality, Oxford
----------------
منطق و فلسفه و کلام


#فرهیختگان، ندای آگاهی