قسمت دوم
مردم زمانی که چیزی که انتظار دارند را دریافت می کنند دچار ترشح دوپامین نمیشوند، این اتفاق فقط زمانی میافتد که چیزی بادآورده نصیبشان شود. پس همانطور که جیسن زوویگ (Jason Zewig) در کتا «پول تو و مغز تو» مینویسد، معتادان دوزهای بیشتر و بیشتری را هوس میکنند تا به یک مقدار ثابت رضایت برسند و «سرمایهگذاران [نیز] به همین دلیل چنین اشتیاقی برای سهمهای با رشد بالا با "مومنتوم مثبت" و "رشد درآمد شتابگیرنده" دارند». همچنین وقتی پاداشی که انتظار دارید محقق نشود، ترشح دوپامین متوقف می شود.
دکتر مونتگیو نظریهی چرخهی کسب و کار اتریشی را در «چرا انتخاب کنیم» ذکر نمیکند، اما اگر چنین میکرد، احتمالا در آغاز میگفت بانک مرکزی نقدینگی بیش از حد فراهم میکند، که نرخهای بهره را کاهش میدهد و مقداری از نقدینگی اضافه در سهام سرمایهگذاری میشود. با رشد قیمت این سهام، سطح دوپامین سرمایهگذاران از انتظار درآمد افزایش پیدا میکند، قیمتهای بالاتری برای سهامهای ریسکیتر پیشنهاد میدهند چون برای دریافت سطح دوپامین قبلی ریسک بیشتری باید برعهده گرفته شود و بازار دچار حباب میشود. در نهایت، اساس سرمایهگذاریها توان نگهداری قیمتها را ندارد، پس قیمتها از تب و تاب افتاده و ترشح دوپامین متوقف میشود، چرا که درآمدهای مورد انتظار محقق نمیشوند. به دنبال پشیمانی سرمایهگذاران بازار سقوط میکند.
لودویگ فون میزس در «کنش انسانی» توضیح میدهد که کاهش ناگهانی نرخهای بهره که بانک مرکزی با افزایش نقدینگی آن را مهندسی میکند، «محاسبات اهالی کسب و کار را تحریف میکند». «پس نتیجهی چنین محاسبهای گمراهکننده خواهد بود. آنها باعث میشوند پروژههایی سودده و محققشدنی به نظر برسند، درحالی که یک محاسبهی صحیح، برپایهی نرخ بهرهای که توسط گسترش اعتبار دستکاری نشده، آنها را محققنشدنی نشان میدهد. کارآفرینها سوار بر اجرای این پروژهها میشوند. یک رونق رخ میدهد.»
علم اعصاب کامپیوتری نشان میدهد که نه تنها این پروژهها روی کاغذ سودده به نظر میرسند، بلکه با پیشبینی سودهای آینده دوپامین نیز در مغز کارآفرینها ترشح میشود.
البته که رونقها به اشک ختم میشوند. میزس مینویسد ورشکستگی نهایی «مردم را ناامید و بیانگیزه میکند».
«هرچه که آنها تحت تاثیر توهم کامیابی خوشبینتر باشند، اندوه و احساس ناامیدیشان بیشتر خواهد بود. فرد همیشه آماده است تا شانس خوبش را به حساب کفایت خودش بنویسد و آن را به عنوان پاداشی به حساب بیاورد که به موجب استعداد، ممارست و پایبندی به اصولْ شایستهی آن است. اما چرخش روزگار را به مردم دیگر، و بیشتر از همه به پوچی نهادهای اجتماعی و سیاسی نسبت میدهد. او افراد مسئول را به خاطر پروراندن رونق سرزنش نمیکند. او آنها را برای فروپاشی اجتنابناپذیر به باد ناسزا میگیرد.»
دنیل گیلبرت (Daniel Gilbert) در کتابش «لغزیدن روی شادی» دربارهی این توجیه که میزس به آن اشاره کرده، بحث میکند. طبق گفتهی این استاد هاروارد، لوب پیشانی (Frontal lobe) مغز ما، ما را وادار میکند تا از درون عینکِ بینقصی به خودمان بنگریم. او مینویسد «برای یادگیری از تجربیاتمان باید به دلایل گوناگون به یاد داشته باشیم که حافظه یک دوست بیوفاست.»
روانشناسان نیز این پدیده را «سوگیری گذشتهنگارانه» مینامند. دنیل کانمن (Daniel Kahnemen) روانشناس توضیح میدهد که «حس ما از این که دنیا چقدر عدم قطعیت دارد هیچگاه به طور کامل توسعه نمییابد، چرا که بعد از روی دادن چیزی، ما احتمال روی دادن آن چیز را به اندازهی زیادی در قضاوت خود افزایش میدهیم.» این سوگیری میتواند ما را از حس احمق بودن حفظ کند، اما آنطور که جیسن زوییت مینویسد «میتواند در آینده ما را وادار کند تا مانند یک احمق رفتار کنیم.»
طبق نوشتهی مونتگیو «درواقع، طبق تجزیه و تحلیلهای مختلف تاریخدانان فرهنگی و مالی از آن دوران، پشیمانی دربارهی گروهی از تصمیمها، چه فردی و چه نهادی، به هر کس سرایت میکند.»
پس درحالی که مکتب انتظارات عقلانی سعی دارد تا حبابهای بازار و سقوطهای متعاقبشان را از سر راه بردارد، مکتب اتریش، که پیش از این به تنهایی برای این پدیدههای بازار توضیحهای متقاعدکننده فراهم میکرد، حالا کمکی از جانب اجتماع علم اعصاب خواهد داشت.
@austrianschool