✳️ آئینِ باران‌خواهی‌ در گرشاسب‌نامه

❇️ آدمی از دیرباز چشم و دهانش به آسمان بوده، و در خشکسال‌ها خصوصاً ساده‌لوحانه و از سر بیچارگی با به جای آوردن آداب و رسومی ویژه، از آسمان باران می‌طلبیده‌‌است.

رَدّ و پی چنین آداب و آئین‌هایی در متون کهن ادبی هم دیده می‌شود. گرشاسب در گشت‌و‌گذارهایش در هند و گزارش شگفتی‌های آن سامان به جزیرهٔ تاملی می‌رسد؛

سوی تاملی شادخوار آمدند
به نزدیک دریاکنار آمدند

پُر انبوه مردم یکی جای بود
همه بومشان باغ و کشت و درود

◀️ گرشاسپ می‌گوید تنها بار اندوهی که دل هندوان تاملی را مکدّر می‌داشت، چشم‌ دوختن به آسمان و انتظارِ بارش باران بود؛ چرا که آب شُرب و کشت‌وکار آنها فقط از باران فراهم می‌آمد:

چو باران نبودی جگر تافته
بُدندی لب از تشنگی کافته

◀️ گرشاسب از تاملیان می‌پرسد اگر باران نبارد “چه سازید کار؟”
پاسخی که مردمان تاملی به گرشاسب می‌دهند شرح یکی از آئین‌های طلب بارانِ هندیان در روزگاران کهن است. بر اساس شرحی که اسدی توسی به نظم کشیده‌است آنها لوحی و بُتی داشته‌اند؛ لوحی از جنس مس که با خطی مانند خط یونانیان، چهل حرف و شش پیکره بر آن نقش کرده‌بودند، و بتی ساخته شده از چوب بَقَم.
زنان و مردان تاملی در موسم خشکسالی با بر سرگرفتن این دو شیء نمادین بر بام می‌رفتند و به شرحی که می‌خوانید باران طلب می‌کردند:

به باران چو داریم گفتند کام
برآریم این لوح و بت را به بام

پس این لوح و بت را به‌سر برنهیم
نیایش‌کنان دست بر سر نهیم

برهنه زن و مرد هر سو بَسی
اِزاری زده بر میان هر کسی

بگرییم و آریم چندان خروش
که دریا و کُه گیرد از ناله جوش

همان گه بر آید یکی تیره‌ابر
کند روی گردون چو پُشتِ هُژَبر

چنان زآب دیده بشویَد زمین
کزو موج خیزد چو دریای چین

◀️ ظاهراً این ادّعا برای گرشاسپ پذیرفتنی نیست، پس برای اطمینان قلبش می‌خواهد که این کار را در حضور او آزمون کنند:

یَلِ نیو گفتا کنون کایدریم
کنید این، که بی‌آزمون نگذریم

امّا:
نگیرد چنین چاره، گفتند ساز
جز آن گه که باشد به باران نیاز

کنون کآبمان هست، دَه رَه به هم
گر آییم، نآید یکی قطره نَم

❇️ گرشاسب‌نامه، حکیم أبونصر علی ‌بن احمد طوسی، به اهتمام حبیب یغمایی، کتابخانهٔ طهوری، تهران، ۱۳۵۴، صص ۱۸۸-۱۸۷

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan