در حاشیه کارزار «ما سلیطه هستیم»: درباره یک معضل قدیمی «روشنفکر ایرانی»
شاید از همان اولین نسلهای فرنگرفته این معضل وجود داشته تا الان: هر کس به هر کشور غربی میرود و با زبان و فرهنگ آنجا آشنا میشود، آن کشور را مدلی فرض میگیرد که ایران باید بر طبق آن ساخته شود. قبلاً بیشتر فرانسه و انگلستان موطن دوم روشنفکران ایرانی بود، امروز آمریکا و کانادا نیز اضافه شده است. روشنفکر ایرانی هرگز نمیتواند بفهمد که تاریخ ایران، امکانات و ناامکانات جامعه و ساخت سیاسی ایران چیست و چه اهمیتی دارد. روزی یکی از این روشنفکران به من گفت آرزویش این است که ایران بشود «ایالات متحده ایران» چرا؟ چون آمریکا را بهشت برین میدانست. گفتم آمریکای اولیه حاصل اتحاد سیزده مستعمره بود، چیزی یکسره بیگانه با تاریخ ما، چرا ما باید از این الگو پیروی کنیم؟
مهمترین استدلال «روشنفکر ترقیخواه ایرانی» مستقر در فرنگ در دفاع از ایدهها و اعمالش این است: «اینجا هم همین را میگویند، اینجا هم همین کار را کردهاند.» مقصود از «اینجا» پاریس و لندن و نیویورک و امثالهم است. «اینجا» غلط زیاد میکنند، ما نباید همه این غلطها را عیناً تکرار کنیم. شناخت غرب واجب است. میخواهم بگویم حتی تجربه زندگی در یک کشور غربی نیز برای فهم مناسبات جهان جدید بسیار کمککننده است. علاقه به فرهنگ و جامعهای که در آن میزییم نیز طبیعی است. اما هنگام مدلسازی برای ایران این ذهنیت تقلیدی ترجمهای را باید کنار گذاشت.
اگر قرار است از چیزی الهام بگیریم، باید نخست به این سوالها جواب بدهیم: چرا این ایده یا عمل خوب است؟ و آیا انتقال آن به ایران مطلوب است یا نه. و برای این همه باید «ایران» را خوب بشناسیم. ایرانشناسی مقدمه ضروری ترجمه و الهام گرفتن از مابقی جهان است.
#بابک_مینا
@Ellinne