✳️ سروش در شاهنامه
✳️ بخش : اول

❇️ آیا سروش معادل همان جبرئیل در قرآن هست یا فرشته در ادیان ابراهیمی ؟

◀️ در شاهنامه ی فردوسی جدای از امشاسپندان، تنها نام تعداد محدودی از ایزدان زرتشتی ذکر شده است. از این تعداد هم فقط در چند مورد محدود شاعر آنها را به گونه ایزد و وجود روحانی توصیف کرده است و در سایر موارد این ایزدان بیشتر به وجودهای انسانی تغییر یافته اند.

به عنوان نمونه یکی از این ایزدان زرتشتی، هوم است که در شاهنامه به هیأت انسانی درآمده است. هوم در اوستا ایزدی است که افراسیاب را اسیر می کند اما فردوسی او را شخصی زاهد از اعقاب فریدون می نامدکه به کی خسرو در گرفتن افراسیاب و کشتن او کمک می کند:
یکی نیک مرد اندر آن روزگار
ز تخم فریدونِ آموزگار

کجا نام آن نامور هوم  بو
پرستار دور از بر و بوم بود

◀️ در شاهنامه نام دیگر ایزدان زرتشتی یا برای نام روزها و ماه ها مورد استفاده قرار گرفته اند و یا به عنوان نامهای مقدسی که شاهان و قهرمانان به آنها سوگند یاد می کنند؛
به عنوان نمونه می توان خورشید و ما را نام برد که در شاهنامه به آنها سوگند یاد می شود:
یکی سخت سوگند خوردم به ماه ... به تاج و به تخت سرافراز شاه

که سوگند خوردم به تخت و کلاه
به دارای خرداد و خورشید و ماه

چو بشنید از او شاه سوگند خورد
به خرّاد برزین و خورشید زرد

◀️ جدای از موضوع سوگند خوردن، خورشید و ماه، همیشه در شاهنامه به عنوان اجرام سماوی یاد شده اند تنها استثنا از بین ایزدان زرتشتی در شاهنامه که حضوری به نسبت برجسته دارد، سروش است. این امر می تواند به دلیل دوام نام این ایزد در روایات ایرانی-اسلامی به عنوان فرشته باشد.

◀️ نام سروش در شاهنامه همواره با دو لقب خجسته و فرخ ذکر شده که حاکی از تقدس و احترام این ایزد است.

در مورد سیمای ظاهری سروش در شاهنامه اشاراتی وجود دارد که در اوستا و متون پهلوی ذکر نشده است. بنا به روایت شاهنامه سیمای سروش بسیار زیبا و جذاب است.

اسفندیار دو پسرش، نوش آذر و مهرنوش را به خاطر زیبایی فوق العاده اش به سروش مانند می کند. فرستادگان خاقان نیز، کسری را به سروشی تشبیه می کنند که بر تخت نشسته است.

◀️ سروش، جامه ای سبز بر تن دارد و صاحب دو پَر است، او موهای بسیار بلند و رویی به سان حور بهشتی دارد:

هم چون سروشان یکی بر، دو پر فرو هِشته از مُشک تا پای موی
به کردار حور بهشتیش روی

همه جامه اش سبز و خنگی به زیر
ز دیدار او گشت خسرو دلیر

در یکی از متون زرتشتی به زبان فارسی جدید، ایزدان زرتشتی به گونه ای توصیف شده اند که جامه هایی سبز به تن دارند.

در زرتشت نامه بهرام پژدو آمده است که هنگامی که زرتشت به دربار گشتاسب رفت بهمن، اردی بهشت، آذرخرّاد و آذرگشسپ او را همراهی می کردند و هر کدام از آنان بر اسبی سوار بود و جامه ای به رنگ سبز به تن داشت.
به علاوه بر پایه ی منابع نوشته شده در دوره ی اسلامی به نظر می رسد که سبز، رنگ مهمی در دوره ی ساسانی بوده است.

در مجمل التواریخ ذکر شده است که تاجها، شلوارها و جامه های بعضی از شاهان ساسانی به رنگ سبز بوده است.

بعضی مورخان معتقدند  که فضل ابن سهل، وزیر مأمون رنگ سبز را برای عباسیان به خاطر اهمیت آن برای مجوسان (زرتشتیان) انتخاب کرد.

نکته ی مهم دیگر  که به سروش مرتبط است در مورد اسب سفیدی است که بر آن سوار است. در یسنا 57 بندهای 29، 28، 27 بیان شده است که چهار اسب سفید تندرو ارابه سروش را می کشند.

دلاوری سروش هم که در شاهنامه از آن ذکر رفته است در یسنا 57 بند 2 و یشت 11 بندهای 1 و 19 از آن یاد شده است. در شاهنامه بهرام چوبین فرستاده ای می جوید که به مانند سروش دلاور باشد؛ فرستاده ای جُست با شرم و هوش دلاور بسانِ خجسته سروش

ادامه دارد ... .

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

👇👇👇👇