✳️ انواع «واو» در زبان فارسی

❇️ واو دو دسته می شود : 

◀️ یکم : واوهایی که بین کلمه ها جای می گیرند و به نام واو عطف یاد می شوند .

◀️ دوم : واو هایی که بین دوجمله یا دوفقرة یک جملة مرکب جای می گزینند، واو ربط یا وصل نامیده می شوند .

گذشته از آن همه واوهایی هم در متون پارسی دری هستند که بیرون ازاین دو دسته اند، مانند واوی که در آغاز جمله می آید و به سبکهای نوشتاری نویسندگان وابسته است . چنان که در بعض کتابهای پیشینه ،‌ مانند تاریخ بیهقی وتذکرة الاولیای عطا رمی نگریم : و نصر خلف دوست من بود. و او سخن اهل زمانه را هیچ وزن ننهادی.

◀️ واو عطف گونه های زیادی دارد:

۱ـ واو سوگند: در والله . یا دراین بیت می نگریم :
سفرت به خیر اما تو و دوستی خدارا 
چو ازین کویر وحشت به سلامتی گذشتی ... .

۲ـ واو مباینت (جدایی ) دور بودن دو کار از هم ،

مانند: نیکی وپرسش ، جوانی و پرهیزازعشق ، مشت ودرفش .

جوانی واز عشق پرهیز کردن 
دریغا جوانی دریغا جوانی 

من وانکار شراب این جی حکایت باشد 
دایما اینقدرم عقل وکفایت باشد

۳ـ واو معیت ( یکجایی ) به معنای با و همراه ، یا واو مناسبت :

برو ای فقیه زاهد بخدا ببخش مارا 
تو وزهد وپارسایی ، من وعاشقی ومستی

دراین بیت واوها زهدوپارسایی را با تو عاشقی ومستی را با من یکجا کرده 

ازشهریار هم خوانده ایم : 

تا که نامی شدم از نام نبردم سودی
گر نمردم من واین گوشة گمنامیها

واو گوشة گمنامیها را با من شاعر یکجا کرده است . 

و شاعر دیگری گفته است : 

ترسیدم وپشت بر وطن کردم 
گفتم من و طالع نگونسارم 

ودربیت دیگری می یابیم :

زعدلش شده شاد خورد وبزرگ 
به آبشخور آرد همی میش وگرگ

✅ واو عطف معیت گاهی دو یا چند نام را یکجا می سازد ، مانند : 

قلم و دوات وکاغذ همه جمع کرده نرگس 
که به پیش چشم مستت خط بندگی نویسد

◀️ ۴ـ واو بیان دارندگی : مانند ترسو ، ریشو ، شکمو ( درگفتار شکمبو ) 

◀️ ۵ـ واو معدوله ( تغیر یافته ) یا واو خاموش که نوشته می شود وبرزبان نمی آید .
مانند : خواهر ، خواهش ، خود ، خویش ، خویشتن ، خواب ، زکواة ( که زکات نوشته می شود .) 

◀️ ۶ـ واو دگرگون شده به ب
مانند : شب = شو ، تب = تو ، خواب = خو ، آب = او ، آفتاب = افتو

◀️ ۷ـ واو کوچک نمایی ( تصغیر) :
دخترو ، پسرو که نوشته اند دگرشدة کاف تصغیر است و پذیرفتنی نمی نماید . 

◀️ ۸ـ واو ربط دوفقرة یک جملة متوازن : مانند : به چمن رفتم و دو ساعت قدم زدم . 

◀️ ۹ـ واو میان وند که بین تک واژه های یک واژة مرکب می آید.
مانند : رفت وآمد ( پیوند دوستی) ، آموزش وپرورش ، خورد ونوش ، چوروچپاول

◀️ ۱۰ـ واو عطف که بین واژگان هم معنا یا مترادف می نشیند .
مانند: کوشش وزحمت ، ضعف ونا توانی ، فقر وتنگدستی .

◀️ ۱۱ـ ضمیر مخفف او : ورا یعنی اورا ، چنان که ... گفته است :

ورا در شبستان فرستاد شاه 
زهرکس فزون شد ورا پایگاه 

◀️ ۱۲ـ واو مقابله یا تقابل : که دو معنای مقابل و مخالف را برابر هم می آورد : 

عمر برفست وآفتاب تموز 
اندکی ماند و خواجه غره هنوز 

یعنی عمر برف است دربرابر آفتاب تموز. 

◀️ ۱۳ـ واو حالیه به معنای حال آن که ، درحالی که . آن را واو قید ساز هم می نامند :

چنان که در تاریخ بیهقی نوشته است : وزارت مرا دادند ونه جای من بود .

یا چنان که بیدل می گوید :

بیدل این کم همتان بر عزو جاه 
فخرها دارند وعاری بیش نیست 

فخرهادارند ، حال آن که آن فخرها بیشتر از عاری نمی باشد . 

بلند آسمان پیش قدرت خجل 
تو مخلوق وآدم هنوز آب وگل 
*
کرم بین ولطف خداوند گار 
گنه بنده کردست واو شرمسار

ناصرخسرو گفته است : 

دشمن ازتو همی گریزد وتو 
سخت در دامنش زدستی چنگ 

و در بوستان سعدی می خوانیم : 

که مرد ارچه بر ساحل است ای رفیق 
نیاساید او دوستانش غریق 

◀️ ۱۴ـ واو تفریق :
این واو تنها برای فرق گذاری دو اسم جا گزید شده است . مانند عمرو وعمر سرو و سر 

◀️ ۱۵ـ واو ویژه سازی یا خاص سازی یا واو تخصیص وآن چنان که بین معطوف و معطوف علیه حصر وقصر واقع شود : 

بتو گلگشت باغ ارزانی 
من وسیر برهنه پاییها 

یا چنان که کسایی گفته است : 

بیزارم از پیاله وز ارغوان و لاله 
ماوخروس وناله کنجی گرفته تنها

سعدی هم سروده است : 

پادشاهان وگنج و خیل وحشم 
عارفان وسماع وهایا هوی 

دربیت نوشته شده گنج وخیل وحشم به پادشاهان و سماع وهای وهو به عارفان اختصاص یافته است . 

◀️ ۱۶ـ واو علیت که واژة نخستین علت واژة دومین قرار می گیرد .
مانند : یک تیر و دو فاخته ، پیری و زمینگیری . 

◀️ ۱۷ـ گونه یی واو عطف که بین دویا چند فعل صادرشده از یک شخص یا یک طرف .
مانند : نشست وبرخاست ، خشم وهیاهو ویا دو یا چند اسم یا مفهوم شریک در یک فعل می آید ، مانند : معلم درس پریروز ودیروز را تکرار کرد. 

◀️ ۱۸ ـ واو تبدیل یافتة همزه : جزء که جزو شده است و جزئی که جزوی شده است .

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan