احصائیه تجارتی ایران (۱۲۸۱ تا ۱۳۸۳)
/ کار ارزشمند آقای «مصطفی لآلی»
تاریخ «گمرک» در ایرانِ بزرگ و عزیز به زمان «اشکانیان» باز می‌گردد که آنچه از جانب رومی‌ها، چینی‌ها و هندی‌ها وارد کشور می‌شده در دفاتر گمرکی مخصوص ثبت و حقوق معینی دریافت می‌شده است. از پایان دوره «اشکانیان» تا زمان «صفویه»، نظام تجارت خارجی ایران شبیه نظام درهای باز و تجارت آزاد بوده و سابقه چندانی از مقررات تجاری و تعرفه‌ای در این دوران در دست نیست. از زمان «صفویه» مجددا گمرک دایر و تعرفه‌ای بنام «فُرضِه» (با درصد مختلف بسته به قیمت کالای وارداتی) از واردات دریافت می‌شد، با این تفاوت که حاکمیت، گمرک را به اجاره می‌داد و درآمد اجاره می‌گرفت که این شیوه مدیریت در سال ۱۲۷۷ در نتیجه یک بند از قطعنامه «ترکمانچای» که لازم می‌ساخت از کالاهای وارداتی از روسیه صرفا ۵ درصد حقوق گمرکی (بدون تعرفه) اخذ شود، به پایان رسید و نظام حقوق ورودی یکسان ۵ درصدی بر کل واردات ایران حکم‌فرما شد (نظام حقوق ورودی ثابت 4 درصد فعلی به نوعی میراث همان دوره است). گمرک نوین ایران در سال ۱۲۸۱ در زمان «مظفرالدین‌شاه» با هدف پرداخت وجه استقراض خارجی با کمک گرفتن از مستشاران بلژیکی ایجاد شد و «احصائیه‌های تجارتی ایران» نخستین بار در دوره مدیریت بلژیکی‌ها تدوین شده است.
«احصائیه‌های تجارتی ایران» وضعیت صادرات و واردات و قوانین گمرکی و اقتصادی سنواتی مرتبط با بخش تجارت خارجی کشور هستند و امروز از مهم‌ترین اسناد مالی اقتصاد ایران در عصر مدرن به شمار می‌روند. این گزارش‌ها اطلاعات ارزنده‌ای درباره اقلام صادراتی و وارداتی کشور، مقدار و ارزش هر کدام و قوانین و سیاست‌های تجاری در طول تاریخ یک صد سال گذشته به دست می‌دهند که در دیگر منابع اقتصادی به چشم نمی‌خورد.
در مقدمه احصائیه سال ۱۳۱۴ می‌خوانیم: "تنها فن احصائیه است که قادر به تجسم اوضاع پیشین و حال و مقایسه آن به صورت محسوس است ... از همین تجربه است که دنیای متمدن تن به حکومتِ ارقام داده و آن را پایه و مبنای عمل خویش ساخته، مخصوصا اقتصادیون احصائیه را به منزله میزان‌الحراره یک طبیب مزاجی خود می‌شناسند و همیشه احصائیه را در مقابل داشته، صعود و نزول ارقام را پایه و مبنای پیشنهادها و تصمیمات و اقدامات خویش قرار می‌دهند ... به حدی اقتصادیون تابع ارقام احصائی می‌باشند که قبل از آنکه ارقامی از گذشته و حال و ارقام احتمالی از اجرائیات بعدی به دست بیاورند، به هیچ وجه حاضر نیستند ولو به طور کلی و اصولی با پیشنهادی موافقت یا مخالفت کنند"
زبان احصائیه‌های تجارتی کشور، زبان «نمانکلاتورها» است و از استانداردهای جهانی پیروی می‌کند، تا یک کالا در تمام جهان یک کد واحد داشته باشد. از سال ۱۲۸۱ زبان گمرکی کشور در این گزارش‌ها چهار بار تغییر کرده است:
۱. از سال ۱۲۹۲: نمانکلاتور بین‌المللی،
۲. از سال ۱۳۱۰: نمانکلاتور ژنو،
۳. از سال ۱۳۲۷: نمانکلاتور بروکسل (CCC)،
۴. از سال ۱۳۵۲: نمانکلاتور شورای همکاری گمرکی (CCCN)
۵. از سال ۱۳۷۵: نمانکلاتور سیستم هماهنگ کدگذاری (HS) (با ۸ سال تاخیر).
سال ۱۳۹۷ در بازدیدی از «آرشیو گمرک»، متوجه شدم از برخی احصائیه‌های تجاری کشور تنها یک نسخه وجود دارد و به تحقیق دریافتم هیچ نسخه دیگری از آنها حتی در کتابخانه مجلس و کتابخانه ملی موجود نیست. همانجا با مسئول این آرشیو در گمرک آشنا شدم، مردی به نام «مصطفی لَآلی». انسانی متواضع و کارآمد که بعد از انقلاب مدتی در حزب جمهوری اسلامی بوده و سپس به گمرک آمده است. او یکی از شریفترین کارمندان دولت است که تا کنون در دوره ۱۸ ساله خدمت خود شناخته‌ام. از منابع دیگری در گمرک دریافتم که «مصطفی» از پست‌‌های مهمی مانند «مسئولیت سالن فرودگاه امام» و «معاون تدارکات گمرک» به خاطر حساسیت در بردن مال حلال به خانه، چشم پوشیده و با دلسوزی و شفقت در «آرشیو گمرک»* در حفظ و نگهداری اسناد تجاری کوشیده است.
* واقع در ساختمان «گمرک جنوب» در خیابان شهید رجایی، که امروز تبدیل به «مرکز مطالعات و تحقیقات و ظرفیت‌سازی گمرک ایران» شده است
Nomenclature = نمانکلاتور
ادامه مطلب
✅ @karkhone
/ کار ارزشمند آقای «مصطفی لآلی»
تاریخ «گمرک» در ایرانِ بزرگ و عزیز به زمان «اشکانیان» باز می‌گردد که آنچه از جانب رومی‌ها، چینی‌ها و هندی‌ها وارد کشور می‌شده در دفاتر گمرکی مخصوص ثبت و حقوق معینی دریافت می‌شده است. از پایان دوره «اشکانیان» تا زمان «صفویه»، نظام تجارت خارجی ایران شبیه نظام درهای باز و تجارت آزاد بوده و سابقه چندانی از مقررات تجاری و تعرفه‌ای در این دوران در دست نیست. از زمان «صفویه» مجددا گمرک دایر و تعرفه‌ای بنام «فُرضِه» (با درصد مختلف بسته به قیمت کالای وارداتی) از واردات دریافت می‌شد، با این تفاوت که حاکمیت، گمرک را به اجاره می‌داد و درآمد اجاره می‌گرفت که این شیوه مدیریت در سال ۱۲۷۷ در نتیجه یک بند از قطعنامه «ترکمانچای» که لازم می‌ساخت از کالاهای وارداتی از روسیه صرفا ۵ درصد حقوق گمرکی (بدون تعرفه) اخذ شود، به پایان رسید و نظام حقوق ورودی یکسان ۵ درصدی بر کل واردات ایران حکم‌فرما شد (نظام حقوق ورودی ثابت 4 درصد فعلی به نوعی میراث همان دوره است). گمرک نوین ایران در سال ۱۲۸۱ در زمان «مظفرالدین‌شاه» با هدف پرداخت وجه استقراض خارجی با کمک گرفتن از مستشاران بلژیکی ایجاد شد و «احصائیه‌های تجارتی ایران» نخستین بار در دوره مدیریت بلژیکی‌ها تدوین شده است.
«احصائیه‌های تجارتی ایران» وضعیت صادرات و واردات و قوانین گمرکی و اقتصادی سنواتی مرتبط با بخش تجارت خارجی کشور هستند و امروز از مهم‌ترین اسناد مالی اقتصاد ایران در عصر مدرن به شمار می‌روند. این گزارش‌ها اطلاعات ارزنده‌ای درباره اقلام صادراتی و وارداتی کشور، مقدار و ارزش هر کدام و قوانین و سیاست‌های تجاری در طول تاریخ یک صد سال گذشته به دست می‌دهند که در دیگر منابع اقتصادی به چشم نمی‌خورد.
در مقدمه احصائیه سال ۱۳۱۴ می‌خوانیم: "تنها فن احصائیه است که قادر به تجسم اوضاع پیشین و حال و مقایسه آن به صورت محسوس است ... از همین تجربه است که دنیای متمدن تن به حکومتِ ارقام داده و آن را پایه و مبنای عمل خویش ساخته، مخصوصا اقتصادیون احصائیه را به منزله میزان‌الحراره یک طبیب مزاجی خود می‌شناسند و همیشه احصائیه را در مقابل داشته، صعود و نزول ارقام را پایه و مبنای پیشنهادها و تصمیمات و اقدامات خویش قرار می‌دهند ... به حدی اقتصادیون تابع ارقام احصائی می‌باشند که قبل از آنکه ارقامی از گذشته و حال و ارقام احتمالی از اجرائیات بعدی به دست بیاورند، به هیچ وجه حاضر نیستند ولو به طور کلی و اصولی با پیشنهادی موافقت یا مخالفت کنند"
زبان احصائیه‌های تجارتی کشور، زبان «نمانکلاتورها» است و از استانداردهای جهانی پیروی می‌کند، تا یک کالا در تمام جهان یک کد واحد داشته باشد. از سال ۱۲۸۱ زبان گمرکی کشور در این گزارش‌ها چهار بار تغییر کرده است:
۱. از سال ۱۲۹۲: نمانکلاتور بین‌المللی،
۲. از سال ۱۳۱۰: نمانکلاتور ژنو،
۳. از سال ۱۳۲۷: نمانکلاتور بروکسل (CCC)،
۴. از سال ۱۳۵۲: نمانکلاتور شورای همکاری گمرکی (CCCN)
۵. از سال ۱۳۷۵: نمانکلاتور سیستم هماهنگ کدگذاری (HS) (با ۸ سال تاخیر).
سال ۱۳۹۷ در بازدیدی از «آرشیو گمرک»، متوجه شدم از برخی احصائیه‌های تجاری کشور تنها یک نسخه وجود دارد و به تحقیق دریافتم هیچ نسخه دیگری از آنها حتی در کتابخانه مجلس و کتابخانه ملی موجود نیست. همانجا با مسئول این آرشیو در گمرک آشنا شدم، مردی به نام «مصطفی لَآلی». انسانی متواضع و کارآمد که بعد از انقلاب مدتی در حزب جمهوری اسلامی بوده و سپس به گمرک آمده است. او یکی از شریفترین کارمندان دولت است که تا کنون در دوره ۱۸ ساله خدمت خود شناخته‌ام. از منابع دیگری در گمرک دریافتم که «مصطفی» از پست‌‌های مهمی مانند «مسئولیت سالن فرودگاه امام» و «معاون تدارکات گمرک» به خاطر حساسیت در بردن مال حلال به خانه، چشم پوشیده و با دلسوزی و شفقت در «آرشیو گمرک»* در حفظ و نگهداری اسناد تجاری کوشیده است.
* واقع در ساختمان «گمرک جنوب» در خیابان شهید رجایی، که امروز تبدیل به «مرکز مطالعات و تحقیقات و ظرفیت‌سازی گمرک ایران» شده است
Nomenclature = نمانکلاتور
ادامه مطلب
✅ @karkhone
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment