شريعتی، شاگردان شريعتی و اقتصاد ملی؛
تکفیر بورژوازی صنعتی زیر گنبد «آبی» حسینیه ارشاد (2/1)
اگر نام گوینده این سخنان را ندانید، فکر می کنید چه کسی گفته و از کدام تریبون پخش شده است؟
«در چشم ما بورژوازی پلید است، نه تنها نابود میشود که باید نابودش کرد. نه تنها به این علت که با تولید جمعی -در نظام صنعتی جدید- مغایر است، محکوم است، بلکه بیشتر به این علت که ضد انسانی است و جوهر انسانها را به تباهی میکشاند و تمامی «ارزشها» را به «سود» بدل میکند و فطرت را به «پول» و انسانی را که در طبیعت جانشین خداست… به گرگ خونخوار بدل میکند یا روباه مکار و یا موش سکهپرست و اکثریت خلق را گلهای میش میسازد که باید پوزه در خاک بچرند تا پشمشان را بچینند و شیرشان را بدوشند و پوستشان کنند و کار را که تجلی روح خدا در آدمی است به مزد بفروشند و در نهایت… خداپرستی (را). به مصرفپرستی که فلسفه زندگی خوک است، تغییر میدهد؛ و بنابراین سوسیالیسم -بدان گونه که ما تلقی میکنیم- تنها به این خاطر مقبول نیست که در مسیر جبری تاریخ، پس از سرمایهداری حتمی الوقوع است، بلکه به این خاطر است که انسان را که تنها موجودی است که «ارزش» میآفریند و به تعبیر اسلام حامل روح خداست. از بندگی اقتصادی در نظام سرمایهداری و زندان مالکیت استثماری و منجلاب بورژوازی آزاد میکند… تماشای این روح خداوند که اینک موش شده است و سکه میاندوزد و میجود، خوک شده است و تنها شکم است و زیر شکم و درنده شده است و کارش به این و آن چنگ زدن و لگد پراندن و گاز گرفتن و فریب دادن و پامال کردن و خود جلو افتادن و ربودن و گریختن و انباشتن، سخت رقتآور و طاقت فرساست»
سخنانی که خواندید نه از کام چپگرایان کوبایی و یا دولتمردان شوروی سابق که از گنبد آبیرنگ حسینیه ارشاد و از زبان آوانگاردترین روشنفکر دینی سالهای نهضت انقلابی، یعنی
علی شریعتی تراوش کرده است و مقاله حاضر نیز قضاوتی است تاریخی با جستجو در ذهن این روشنفکر انقلابی و سیاستگذاران متاثر از او که در حوزه اقتصاد چه ایدهای پروراندند و پیامدهای این ایدهها برای ایرانِ ما چه بود؟
کدام شرایط را نقد می کردند؟
فضای اقتصادی سالهای پیش از انقلاب متأثر از رشد و شکوفایی اقتصادی ایران در سالهای ۱۳۴۰ تا اوایل دهه ۵۰ شمسی بود. ایران به دنبال سرمایهگذاریهای هنگفت دولتی، در فاصله سالهای ۱۳۴۲ تا ۱۳۵۵، شاهد انقلاب صنعتی کوچکی بود؛ شمار کارخانههای کوچک از ۱۵۰۲ واحد به بیش از ۷۰۰۰، کارخانههای متوسط از ۲۹۵ به ۸۳۰ و کارخانههای بزرگ از ۵ به ۱۵۹ واحد رسید…
تولید ناخالص داخلی ایران از سال ۱۳۳۸ تا پایان سال ۱۳۵۵، در یکروند صعودی، از ۴۴ هزار میلیارد به ۲۴۲ هزار میلیارد ریال (به قیمتهای ثابت سال ۱۳۷۶) رسید. در واقع، اندازه اقتصادی ایران طی هفده سال، ۵/۵ برابر شد. از سال ۱۳۳۹ تا اواسط ۱۳۵۶، اقتصاد ایران نرخ رشد بالایی را تجربه کرد؛ در این دوره هفده ساله، نرخ رشد اقتصادی بین ۵ تا ۱۷ درصد در نوسان بود و میانگین رشد اقتصادی در این دوره، رقم ۵/۱۰ درصدی را نشان میداد. در حقیقت بین سالهای ۱۹۴۶ و ۱۹۷۹، ایران به تدریج از طریق یک تغییر عمده در نظم اجتماعی و اقتصادی سنتی از یک اقتصاد مبتنی بر کشاورزی به یک جامعه مدرن تبدیل شد.
دولت از طریق برنامهریزی عمومی، شهرنشینی، صنعتی شدن و سرمایهگذاریهای زیربنایی، اقتصاد را هدایت کرد و رشد پایدار را به دست آورد. دادههای منتشر شده توسط بانک جهانی نشان میدهد که در سالهای ۱۹۶۰-۱۹۷۰ در مقایسه با سایر کشورهای جهان سوم نرخ رشد واقعی سالانه ایران تقریباً ۶/۹ درصد و دو برابر میانگین کشورهای هم سطحش بود(۴). ریال ایران به یک ارز مبادلهای مؤثر تبدیل شد و با توجه به هزینههای قابل توجهی که برای آموزش و بهداشت اختصاص داده شده بود، پیشرفتهای زیادی در بهبود رفاه اجتماعی صورت گرفت. مرگ و میر نوزادان، سوءتغذیه و بیسوادی به طور قابل توجهی کاهش یافت. مصرف کالری، امید به زندگی و ثبت نام مدارس همه به طور قابل توجهی افزایش یافت.
سنت گراها و چپ زده ها علیه صنعت:
اما روشنفکران چپ زده مسلمان، روشنفکران دولتی سنتگرا و صد البته انقلابیون ضد سلطنت شکوفایی اقتصادی را حاصل وادادگی به غرب، سرمایهداری را به مثابه جریانی ضد اسلام و صنعت تازه پاگرفته در ایران را به صنعت وابسته و نظام شرک جدید تعبیر مینمودند. در نگاه روشنفکرانی همچون شریعتی، نراقی، جلال و البته انقلابیون رادیکال همچون مجاهدین خلق؛ طبقه نوظهور سرمایهدار نیز که از سالهای ابتدایی قرن حاضر در بستر امنیت اقتصادی و اعتماد پهلوی اول رشد کرده، ثروتِ مشروع اندوخته و به توسعه اجتماعی و اقتصادی ایران کمک نموده بود؛ نمایندگان بتپرستی و کفر و از خود بیگانگی بودند.
✅ @karkhone