💼ایران و معمای پرداخت‌های بین‌المللی: از تراستی‌های غیرشفاف تا راهکار پیوستن به CIPS
#رستم_ضیائی
ایران در سال‌های اخیر به دلیل تحریم‌های بین‌المللی با چالش‌های جدی در انجام تراکنش‌های مالی مواجه است. نبود دسترسی به سیستم‌های مالی مانند سوئیفت، مشکلات متعددی را در پرداخت‌ها، دریافت‌ها و معاملات اقتصادی ایجاد کرده است. متأسفانه در این شرایط، بخش قابل‌توجهی از مبادلات مالی به تراستی‌ها و شبکه‌های غیررسمی سپرده شده که ماهیتی غیرشفاف دارند و در مواقع بحران، ثبات ارزی کشور را به مخاطره می‌اندازند. تراستی‌ها با استفاده از موقعیت انحصاری خود، نه‌تنها نرخ‌های ارز را دستخوش نوسانات گسترده می‌کنند، بلکه در مواقع بحران سیاسی و امنیتی، با احتکار ارز و ایجاد رکود مصنوعی در بازار، عملاً اقتصاد ملی را گروگان می‌گیرند. این رفتارها در شرایط تحریم، آسیب‌پذیری سیستم مالی ایران را دوچندان کرده است.
در این میان "سامانه پرداخت بین‌بانکی فرامرزی چین (CIPS – Cross-Border Interbank Payment System)" به‌عنوان راهکاری ایمن مطرح است. سی‌آی‌پی‌اس به‌عنوان یک سیستم جامع پرداخت بین‌المللی، برای تسویه تراکنش‌های برون‌مرزی با یوان طراحی شده و برخلاف سوئیفت، صرفاً یک پیام‌رسان نیست، بلکه فرآیند تسویه را نیز پوشش می‌دهد.
این سامانه بر اساس استاندارد جهانی ISO 20022 طراحی شده و از سه لایه اصلی تشکیل می‌شود: لایه پیام‌رسانی، لایه تسویه و لایه امنیت و کنترل. لایه پیام‌رسانی مسئول تبادل امن پیام‌های مالی است که تضمین تحویل پیام‌ها حتی در اختلال شبکه را نیز تضمین می‌کند. لایه تسویه مسئول انتقال نهایی وجوه به‌صورت بلادرنگ (RTGS) یا تسویه خالص پایان‌روز، و لایه امنیت مسئول رمزنگاری، احراز هویت و انطباق با مقررات AML/CFT است.
➖در "لایه پیام‌رسانی" CIPS، پیام‌ها با استفاده از استاندارد ISO 20022 و سازگار با SWIFT و CNAPS منتقل می‌شوند. استفاده از رمزنگاری TLS/SSL، امضای دیجیتال RSA/ECC و مدیریت صف پیام‌ها از طریق سامانه‌هایی مانند Apache Kafka، امکان پردازش امن و سریع میلیون‌ها پیام در روز را فراهم کرده است.
➖ *لایه تسویه* اجرای RTGS برای هر تراکنش را انجام می‌دهد. ثبت دائمی تراکنش‌ها، مدیریت نقدینگی و تولید گزارش‌های لحظه‌ای، شفافیت را افزایش داده است.
➖ در *لایه امنیت*، استفاده از هوش مصنوعی برای کشف تقلب، احراز هویت چندمرحله‌ای و نظارت ۷/۲۴، کنترل تحریم‌ها بررسی تراکنش‌ها با لیست‌های جهانی، CIPS را به یکی از پیشرفته‌ترین زیرساخت‌های پرداخت جهان تبدیل کرده است.
با وجود مزایای آشکار CIPS، سؤالات جدی درباره بی‌تفاوتی مسئولان بانک مرکزی مطرح است:
➖ چرا علیرغم ریسک‌های بالای تراستی‌ها، این شبکه‌ها همچنان بخش عمده‌ای از مبادلات را در اختیار دارند؟
➖ چه موانع واقعی بر سر راه پیوستن ایران به CIPS وجود دارد؟
💲Ellinne
#رستم_ضیائی
ایران در سال‌های اخیر به دلیل تحریم‌های بین‌المللی با چالش‌های جدی در انجام تراکنش‌های مالی مواجه است. نبود دسترسی به سیستم‌های مالی مانند سوئیفت، مشکلات متعددی را در پرداخت‌ها، دریافت‌ها و معاملات اقتصادی ایجاد کرده است. متأسفانه در این شرایط، بخش قابل‌توجهی از مبادلات مالی به تراستی‌ها و شبکه‌های غیررسمی سپرده شده که ماهیتی غیرشفاف دارند و در مواقع بحران، ثبات ارزی کشور را به مخاطره می‌اندازند. تراستی‌ها با استفاده از موقعیت انحصاری خود، نه‌تنها نرخ‌های ارز را دستخوش نوسانات گسترده می‌کنند، بلکه در مواقع بحران سیاسی و امنیتی، با احتکار ارز و ایجاد رکود مصنوعی در بازار، عملاً اقتصاد ملی را گروگان می‌گیرند. این رفتارها در شرایط تحریم، آسیب‌پذیری سیستم مالی ایران را دوچندان کرده است.
در این میان "سامانه پرداخت بین‌بانکی فرامرزی چین (CIPS – Cross-Border Interbank Payment System)" به‌عنوان راهکاری ایمن مطرح است. سی‌آی‌پی‌اس به‌عنوان یک سیستم جامع پرداخت بین‌المللی، برای تسویه تراکنش‌های برون‌مرزی با یوان طراحی شده و برخلاف سوئیفت، صرفاً یک پیام‌رسان نیست، بلکه فرآیند تسویه را نیز پوشش می‌دهد.
این سامانه بر اساس استاندارد جهانی ISO 20022 طراحی شده و از سه لایه اصلی تشکیل می‌شود: لایه پیام‌رسانی، لایه تسویه و لایه امنیت و کنترل. لایه پیام‌رسانی مسئول تبادل امن پیام‌های مالی است که تضمین تحویل پیام‌ها حتی در اختلال شبکه را نیز تضمین می‌کند. لایه تسویه مسئول انتقال نهایی وجوه به‌صورت بلادرنگ (RTGS) یا تسویه خالص پایان‌روز، و لایه امنیت مسئول رمزنگاری، احراز هویت و انطباق با مقررات AML/CFT است.
➖در "لایه پیام‌رسانی" CIPS، پیام‌ها با استفاده از استاندارد ISO 20022 و سازگار با SWIFT و CNAPS منتقل می‌شوند. استفاده از رمزنگاری TLS/SSL، امضای دیجیتال RSA/ECC و مدیریت صف پیام‌ها از طریق سامانه‌هایی مانند Apache Kafka، امکان پردازش امن و سریع میلیون‌ها پیام در روز را فراهم کرده است.
➖ *لایه تسویه* اجرای RTGS برای هر تراکنش را انجام می‌دهد. ثبت دائمی تراکنش‌ها، مدیریت نقدینگی و تولید گزارش‌های لحظه‌ای، شفافیت را افزایش داده است.
➖ در *لایه امنیت*، استفاده از هوش مصنوعی برای کشف تقلب، احراز هویت چندمرحله‌ای و نظارت ۷/۲۴، کنترل تحریم‌ها بررسی تراکنش‌ها با لیست‌های جهانی، CIPS را به یکی از پیشرفته‌ترین زیرساخت‌های پرداخت جهان تبدیل کرده است.
با وجود مزایای آشکار CIPS، سؤالات جدی درباره بی‌تفاوتی مسئولان بانک مرکزی مطرح است:
➖ چرا علیرغم ریسک‌های بالای تراستی‌ها، این شبکه‌ها همچنان بخش عمده‌ای از مبادلات را در اختیار دارند؟
➖ چه موانع واقعی بر سر راه پیوستن ایران به CIPS وجود دارد؟
💲Ellinne
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment