سرژ پوپویچ که در جوانی میلوسویچ دیکتاتور خونریز صرب را سرنگون کرد و الان یکی از معدود استادان روشهای عملی انقلاب است، یک بار جمله جالبی گفت: «شاید درکش برایتان سخت باشد ولی در حکومتهایی مثل ایران مقامات نظام منافع متفاوت و حتی متضادی با منافع نظام دارند»
یعنی چی؟ افرادی هستند که خانهشان را آتش میزنند یا تصادف ساختگی ایجاد میکنند تا از بیمه پول بگیرند. مقاماتی هم در حکومتها هستند که میخواهند مردم علیه آنها قیام کنند تا بتوانند بودجه دریافت کنند، اختیاراتشان بیشتر شود و رقبایشان را سرکوب کنند. هرچقدر مردم بیشتری به خیابان بیایند و هرچقدر خشونت بیشتر باشد آنها بیشتر خوشحال میشوند. چون کسب و کارشان سکه خواهد شد.
ولی از کجا معلوم نتیجه اعتراضات این باشد؟ شاید برعکس نظام تصمیم بگیرد آنها را بیرون کند و قدرت را به جناح مخالف بدهد؟ شاید آنها را قربانی کند و به زندان بیندازد؟ شاید کل نظام سقوط کند؟
به همین سیاق میتوان گفت؛ کسی که خودش را جلوی ماشین میندازد تا از بیمه پول بگیرد هم ممکنست بمیرد، ممکنست قطع عضو شود، ممکنست لو برود و پولی نگیرد. ولی این احتمالات مانع او نمیشود. چون مغز او این احتمالات را نمیبیند. مغز ما وقتی شیفته یک چشمانداز میشود طوری روی آن تمرکز میکند که چیزهای دیگر را نمیبیند.
این افراد میتوانند استدلالهای جالبی هم برای توجیه کارشان بیاورند. همانطور که آتشسوزی دورهای برای سلامت جنگل و محیط زیست ضروری است، شورش و اغتشاش هم برای سلامت نظام ضروری است. ما در هر دور اعتراضات هزاران نوجوان را دستگیر میکنیم و مدتی تنبیه میکنیم که تا آخر عمر سر به راه شوند. اگر اعتراض و شورشی نباشد چگونه این افراد را شناسایی و دستگیر کنیم؟ رعیت مثل اسب و الاغ باید گاهی یک شلاق بخورد تا جفتک نیندازد. ولی بیدلیل که نمیتوانیم مردم را کتک بزنیم. به بهانه وقوع شورش و خطر سو استفاده دشمن میتوانیم به هر کسی که از خیابان رد میشود یک باتوم بزنیم.
توصیه تلویحی سرژ پوپویچ این بود که وارد بازی تعارض منافع حکومتها شوید و از نقاط کور آن استفاده کنید. یک بازی بسیار خطرناک. فیلم دکتر ژیواگو با صحنه یورش سواره نظام روسیه به مردم و به خاک و خون کشیدن آنها شروع میشود. گرگوری گاپون کشیش انقلابی این مردم را به خیابان آورده بود. سربازان هزاران نفر را کشتند و بعد شاه و ملکه به مجلس رقص رفتند. بعدا مشخص شد که گاپون با دستگاه امنیتی حکومت کار میکرده و خود انقلابیون او را کشتند. اما واقعیت از این هم پیچیدهتر بود. به نظر من گاپون چیزی که سرژ پوپویچ را میگفت به خوبی درک کرده بود ولی به اندازه کافی شارلاتان و باهوش نبود که بتواند برنده این بازی شود. او فکر میکرد میتواند از پلیس روسیه هیزم بگیرد و با همان هیزم آتششان بزند.
آیا آتش بر ابراهیم گلستان میشود؟ پدیدههای اجتماعی مثل معادلات ریاضی یک جواب ندارند. خروارها هیزم برای سوزاندن ابراهیم جمع شده اما کسی نمیداند سرانجام او چه خواهد شد.
#محسن_کاظم_پور
@sepideheshab