✳️ عجیب ترین واسوخت ادبیات فارسی

شیخ علینقی کمره ای، در دوره صفوی می زیست. شیخ در کنار پرداختن به علم دین، شعر هم بسیار گفته است که از آن میان این غزل دلنشین تر است:


در عشق تو بی تاب و توانم چه توان کرد؟
دوری ز تو کردن نتوانم چه توان کرد؟

کردم دل و دین صرف و خریدم غم و اندوه
سوداگرِ بازارِ زیانم، چه توان کرد؟

در ناله یِ من رنگی و بویی ز فرح نیست
من بلبل ایام خزانم چه توان کرد؟...‌‌


اما امروز به سراغ غزلی دیگر از او رفته ام که مضمون عجیبی دارد. در شعر فارسی که هیچ، نمی دانم در ادبیات سایر ملل هم چنین مضمونی وجود دارد یا نه؟
شیخ کمره ای، در این غزل در حال توصیف خیانت کاری و ریاکاری خود در عشق است و به معشوق می گوید که عشقش دروغین بوده و فکرش پیش یار دیگری بوده است😅 بخوانید:


من، به تقریبی، در آن کو پای در گِل داشتم
کافرم گر ذره ای مهر تو در دل داشتم

خوش خرامی دیگر آنجا گاه گاهی می گذشت
زان سبب عمری سر کوی تو منزل داشتم

من که پیشت می زدم فریاد و می رفتم ز خود
صورت دلدار دیگر در مقابل داشتم

از خدنگ غمزه یِ مرغ دگر بود این که من
پیش چشمت حال مرغ نیم بسمل داشتم

راست گویم عشق دلدار دگر دارد "نقی"
عاقبت اظهار کردم آن چه در دل داشتم
😱😂


"سخن سخت"

اما تعجبمان کمتر خواهد شد اگر بدانیم که این سبک اشعار، خود شاخه خاصی از شعر فارسی اند که "واسوخت" نامیده می شوند. واسوخت در اصطلاح به معنای رویگردانی و بیزاری جستن از معشوق است. این سبک از اواخر دوره صفویه در قرون ده و یازده رواج یافت. برخی آغازگر جدی آن را محتشم کاشانی دانسته اند:

الهی لال گردم تا نیارم بر زبان نامت
الهی کر شوم تا نشنوم مِن بعد پیغامت

الهی افتم از پا تا به خواری بر درت نایم
الهی کورگردم تا نبینم روی گلفامت

الهی بشکند دستم که از ذکرت چو لب بستم
نگیرد خامه و ننویسد از بی غیرتی نامت...

مشهورترین و بیشترین واسوختها در شعر فارسی از آنِ وحشی بافقی است که اوج آن در ترکیب بند معروفش (شرح پریشانی) آمده است. نمونه ای از واسوختهای وحشی:

رَوَم دیار دگر، دل دهم به یار دگر
هوای یار دگر دارم و دیار دگر

به دیگری دهم این دل که خوارکرده یِ توست
چرا که عاشقِ نو دارد اعتبار دگر

خبر دهید به صیاد ما که ما رفتیم
به فکر صید دگر باشد و شکار دگر...

واسوخت سرایی بخشی از "مکتب وقوع" است که ردپایش حتی تا ترانه های رپ امروزی هم نیز ادامه دارد.

❇️ مطلب ارسالی از: استاد آکارداش از گروه ادبیات کشور

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan