اگر به نفخت فیه من روحی باور داشته باشید یا حتی کسی باشید که این عبارت را بیرون از حوزهی باور دینی میخوانید در سادهترین حالت میگویید خداوند روحش را در انسان دمید.
اما این عبارت معنای شگفتتری دارد. اگر روح را آن نیروی پیشبرنده، حرکتدهنده، یا آن بالندهای بدانیم که زمین و جهان و هستی بر بال و از بالهای آن میبالد آنگاه آن نیرو در انسان دمیده شده است. آن بالنده در ما خانه دارد. تن ما، بدن ما مسکن روح است. حالا از آن بستر مذهبی دور شدهاید شما در یک عبارت دینی حرکت را آغاز کردید و به سمت یک اندیشهی فلسفی رفتید. اکنون برای خوشتر شدن فهم برای آنها که هنوز دل در گرو فهم دینی دارند. شما خانهی خدایید. شما مسکن روح خدایید. شما یعنی انسان، یعنی بدنتان. تاکید من در بازخوانی این آیهی قرآن بیشتر بر سکنا گزیدن روح، آن نیروی بالنده، در بدن است. به عبارتی مأوا و سکنا گزیدن بالنده در بدن.
اکنون به هر شکلی که میشود باید به بدن خود توجه کنیم. غفلت از بدن در بسترهای معنایی مختلفی معناهای مکدری میتواند داشته باشد. در همان ساخت دینی غفلت از بدن غفلت از خانهی خداست. در ساحت فلسفی غفلت از بدن غفلت از آن نیروی پیشرونده و پیشبرنده است. چگونه چیزی میتواند بدون آگاهی سبب بالش و رشد شود؟ پس آن نیرو، آگاهی است. و هر نوع غفلت از بدن، غفلت از آگاهی یا همان ناآگاهی است.
اما چگونه میشود به خدا در بدنمان، به روح در انداممان، به آگاهی در تنمان توجه تام داشته باشیم. تنها وقتی که به قول روانشناسان ذهن «میمون صفت بیهدف» خود را کنترل یا آرام کنیم. این ذهن پراکندهی ماست که ما را غافل میکند.
خاطر به دست تفرقه دادن نه زیرکیست
مجموعهای بخواه و صراحی بیار هم
در ادبیات کلاسیک «خاطر مجموع» بیانگر این توجه و تمرکز بر خویشتن است. البته بسیار بارها در این توجه تن فراموش شده است و تنها عارفان پیجوی روح سکنا گزیده در بدن بودهاند غافل از اینکه بالنده نه مگر همین بدن ماست که میبالد. معنای مقابل یا متضاد این خاطر مجموع بر عهدهی «زلف پریشان» است که پراکندگی و باری به هر جهت بودن را دارد. بنابراین اندیشمندان ما با راه را یافتهاند اما رمزگشایی از زبانش لازم است که بدانیم
خاطر به دست تفرقه دادن نه زیرکیست
مجموعهای بخواه و صراحی بیار هم
با توجه به فرستهی پیشین و ایدهی سالیان خودم. گمگشتهی انسان امروز همین جمعیت خاطر و توجه به خویشتن است.
نه آن توجه به درونی که توگویی در درون باید چیزی بیابد. آن چه میجوییم در تن است. تن است که منزل بالندگیست.