کودتای خصوصیسازی؛ چگونه دستاورد دولت میرحسین به محاق رفت (بخش اول)
توضیح: من شاعرم و مترجم، نه اقتصاددان. اما بیعدالتی آشکاری که در این نوشته شرح آن میرود، از درک هیچ «غیراقتصاددانی» نیز خارج نیست.
جودیت باتلر، فیلسوف آمریکایی، سال ۲۰۱۱ در مقالهی «بحران مالی یا تهاجم نئولیبرال به دموکراسی؟» در توصیف نئولیبرالیسم نوشت: «نئولیبرالیسم «مردمانِ دور ریختنی» تولید میکند؛ مردمان را در معرض وضعیتهای بیثبات قرار میدهد؛ سبکهایی از اشتغال را بنیان مینهد که کار را همیشه یک امر موقتی میانگارند؛ با صرفنظر کردن از ارائهی خدمات اجتماعی به افرادی که اساسا بیدفاعترین مردمانند – فقرا، بیخانمانها، افراد فاقد مدارک قانونی – سنتهای دیرینهی سوسیال دموکراسی را به نابودی میکشاند.» باتلر علت این امر را جایگزین شدنِ ارزش «خدمات اجتماعی» یا «حقوق اقتصادیِ مردمان در مورد تامین نیازهای ابتداییشان نظیر سرپناه یا غذا» با محاسبات اقتصادیای میداند که «تنها بر ظرفیتهای کارآفرینی افراد ارزش مینهد و علیه تمام آنهایی که نمیتوانند گلیم خود را از آب بیرون بکشند یا از نظام سرمایهداری بهرهای ببرند، موعظهی اخلاقی سر میدهد.»
فریبرز رئیسدانا، نویسنده، مترجم و اقتصاددان سوسیالیست در بخشی از نشست پرسش و پاسخی که دی ماه ۱۳۹۸ با عنوان «نئولیبرالیسم، محافظه کاری و سرکوب جنبش آبان ۹۸» برگزار شد، در واکنش به اقتصاددانهای نئولیبرال ایرانی که پس از خیزش آبان ۹۸ نوشته بودند منتقدان نئولیبرالیسم، کمونیستهایی هستند که دلشان از سقوط شوروی سوخته است، مثالهای نقضی میآورد که یکی از آنها میرحسین موسوی، آخرین نخست وزیر ایران و از رهبران محصور جنبش سبز است: «من میرحسین موسوی را از سال ۴۲ میشناسم، آیا او تودهای بود؟ آیا سقوط اتحاد شوروی ناراحتش کرده بود؟ اما میگویند او نیز چنین مواضعی [در مخالفت با نئولیبرالیسم] داشته است.»
رئیسدانا رونالد ریگان و مارگارت تاچر را که سیاستهای اقتصادیشان در اواسط دههی ۱۹۸۰، Reaganomics (اقتصاد ریگانی) خوانده میشد، پایهگذاران عملی و اجرایی نئولیبرالیسم مینامد و معتقد است که پیش از آن تنها تفکر نئولیبرالیستی وجود داشت اما هنوز به اجرا درنیامده بود.
او در همین نشست، مواردی را که نئولیبرالیسم برای جوامع بشری به بار آورده است برمیشمارد که حتی در یک مقایسهی سردستی نیز میتوانیم شباهتهایشان را با پیامدهای امروزین سیاستهای اقتصادی ایران در سه دههی اخیر مشاهده کنیم؛ بهخصوص در زمینهی «مقرراتزدایی» به عنوان «جنبهای از نئولیبرالیسم» که منظور، نه از میان برداشتنِ مقررات دست و پاگیری که برای مردم عادی در مواجهه با پلیس، ادارات و شهرداریها وجود دارد، که زدودن مقرراتی است که برای محدود کردن انحصارها و ثروتمندان به نفع رفاه و عدالت اجتماعی وضع شده است. نکتهی کلیدی صحبتهای رئیسدانا نیز همین جاست: «این نوع مقرراتزدایی در دوران نئولیبرالیسم، جایِ «کم کردن قدرتِ دولت و کنار گذاشتن آن» در دوران لیبرالها را گرفت. یعنی درست برعکس، به معنای افزایش دادن قدرتِ دولتهایی بود که حافظ منافع انحصارها هستند.»
✅ @karkhone