✳️ پسوندهای کم‌کاربرد و گمشده فارسی دری
✳️ بخش: دو
جنگ . [ج َ] (اِ) جدال و قتال . (برهان). کارزار. ستیزه . نبرد. ناورد. پیکار. غزوه . حرب . رزم . هیجاء، و با لفظ کردن و آوردن و پیوستن و افتادن و داشتن مستعمل می‌شود.
جنگل . [ج َ گ َ] (اِ) زمین وسیعی پر از درختهای انبوه. جای پر درخت و بیشه و وسعت زیادی از زمین مشجر. (ناظم‌الاطباء). اجتماع درختهای زیاد در یک محل به طوری که بپوشانند زمین را و زمینی که پوشیده شده باشد از درخت و نی و علف . (ناظم‌الاطباء). در جنگل معمولاً درختان کوچک و بزرگ و تنومند به طور نامنظم و همچنین علف‌های خودرو فراوانند.
جنگل جایی که انگار همه چیز مانند میدان جنگ به هم ریخته است.
دُمَل: بدون (ل) همان دُم ست. (چیزی افزوده شده). دم . [ دُ ] (اِ) دمب . عضوی از حیوان که در منتهای خلفی وی قرار دارد. و آن از تعداد مهره‌های استخوان در دنبالچه به‌وجود آمده است . انتهای دم به شکل دسته‌ای مو در پشت پاها آویخته بود و در پرندگان به شکل پرهایی که در پایان بدن آنها روییده است.
دمل . [دُ م َ] (ع اِ) ۞ ریش . ج ، دِمْلان . (منتهی‌الارب ) (ناظم‌الاطباء) (آنندراج). مغنده . دنبل . دمبل . قرحه که برآید و میان آن چرک کند و گاه سر باز کند و گاه محتاج نشتر شود.
دُمبل/ دُنبَل: همان دُمل ست.
دم، دمب (دنب) نیزآمده است. دمب . [ دُ ] (اِ) دم . دنب . ذنب . (یادداشت مولف). رجوع به دم شود.
دمبال . [ دُ ] (اِ مرکب) دم و دمب و ذنب . (ناظم‌الاطباء). دنبال . || پشت و پس و عقب . (ناظم‌الاطباء).
دمل یا دمبل مانند دم از تن کسی بیرون زده است اما دم نیست.
کاهل: کم‌شده/ کم‌کننده / تن‌آسا / تن‌پرور/ تنبل. کاه . (اِ) هندی باستان کاشه، پهلوی کاه ، کُردی که. علف خشک را گویند. ساقه گندم و جو خشک‌شده و در هم کوفته. قطعات خشک ساقه گندم و جو و برخی گیاهها کاهی است تباه این جهان ولیکن در پیش خر و گاو زعفران است.
کاهل . [ هَِ ] (ص ) تن‌آسان . تن‌پرور. تنبل . (یادداشت مولف ). سست
کاهل کسی را گویند که چون کاه سست و بی‌ارزش است.
تنبی . [ ت َ ن َب ْ بی ] (ع مص ) ادعای غیب‌گویی کردن . (ناظم‌الاطباء). رجوع به تنبو شود.
تنبل. [ تُم ْ ب ُ / تَم ْ ب ُ ] (اِ) حیلت و مکر بود. (لغت فرس اسدی چ اقبال ص 314). مکرو حیله . (فرهنگ جهانگیری ) (فرهنگ رشیدی ) (انجمن آرا) (آنندراج ). حیله و نیرنگ و مکر و فریب و جادویی.
تنبل تا پیش از سده هفتم، با افسون و جادو همراه بوده است و همگرا با برداشتی افسون‌گونه و پس ازسده هفتم، عطار نیشابوری در برداشت کاهل از آن بهره جسته است.
❇️ پسوند “ال”
پسوند “ال” به پایان واژه افزوده می‌شود و واژه نوین، چیزی را می‌شناساند که به واژه پیشین مانند است.
نمونه‌ها:
چنگال: چنگ مانند/ نام ابزار. چنگ . پنجه و انگشتان مردم . (برهان ) (آنندراج ) (ناظم الاطباء). انگشتان . (لغت محلی شوشتر نسخه خطی ذیل لغت «دول کرش »). کف دست و انگشتان چون برای گرفتن چیزی فراهم آمده باشند
چنگال . [ چ َ ] (اِ) (از: چنگ + آل ، پسوند) پنجه مردم . پنجه دست . (برهان ) (جهانگیری ) (غیاث اللغات ) (آنندراج ) (شرفنامه منیری ) (انجمن آرا) (ناظم الاطباء).دست . مشت . پنجه آدمی چون کمی خم.
چنگال به ابزاری گویند که مانند چنگ است.
جنجال: ( جنگال) جنگ و ستیزه. جنج . [ ج َ ] (اِ) آواز و صدا و فریاد گاو را گویند. (برهان ) (آنندراج ).
جنجال . [ ج َ ] (اِ) جار و جنجال ، سر و صدا. آواز. هیاهو. آشوب. شلوغی. ازدحام. همهمه. (ناظم الاطباء).
جنجال به همهمه‌ای گویند که چون فریاد گاو است و از آن چیزی در نمی‌یابیم.
دنبال/ دمبال: چون دم ( دنب) به کسی یا چیزی چسبیده و آویزان شده.
دمبلان / دنبلان.دنبال به چیزی و یا کسی می‌گویند که مانند دم چسبیده است و رها نمی‌شود.
روال: بی ( ال) بن کنش رویدن و روش است. راه. رو. [ رَ / رُو ] (نف مرخم ) رونده . (آنندراج ). رونده و همیشه به طور ترکیب استعمال می‌شود مانند پیشرو یعنی پیش رونده.
روال . [ رَ ] (اِ) در این اواخر بوسیله نویسندگان و منشیان ساخته شده است و از آن معنی ترتیب و سبک و اسلوب و روش اراده کنند. (یادداشت مولف ).
روال واژه‌ای است که به‌تازگی ساخته شده‌است و از دستور گذشته پیروی نکرده‌است.
پوچ .(ص ) کاواک . پوک . بی مغز. میان تهی : پسته پوچ . گردکان پوچ . بادام، تخمه، فندق
پوچ . || هیچ . مهمل . ناچیز. سخت کم . بسیار قلیل . و رجوع به پُچ شود.
پوشال . (اِ مرکب ) (از پوچ یا پوک یا پوش + آل حرف نسبت ) چیزهای سبک و میان تهی و هیچکاره چون تراشه و رندیده چوب و خرده نجاری. الیاف و ساقه‌های برخی رستنی‌ها چون برنج و جز آن . پوچال . رندش . || پر و پوشال، از اتباع است به معنی آنچه از مرغ بجای ماند بعد از اوریدکردن آن از پر و چینه دان و امعاء دور افکندنی آن.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
👇👇👇👇
✳️ بخش: دو
جنگ . [ج َ] (اِ) جدال و قتال . (برهان). کارزار. ستیزه . نبرد. ناورد. پیکار. غزوه . حرب . رزم . هیجاء، و با لفظ کردن و آوردن و پیوستن و افتادن و داشتن مستعمل می‌شود.
جنگل . [ج َ گ َ] (اِ) زمین وسیعی پر از درختهای انبوه. جای پر درخت و بیشه و وسعت زیادی از زمین مشجر. (ناظم‌الاطباء). اجتماع درختهای زیاد در یک محل به طوری که بپوشانند زمین را و زمینی که پوشیده شده باشد از درخت و نی و علف . (ناظم‌الاطباء). در جنگل معمولاً درختان کوچک و بزرگ و تنومند به طور نامنظم و همچنین علف‌های خودرو فراوانند.
جنگل جایی که انگار همه چیز مانند میدان جنگ به هم ریخته است.
دُمَل: بدون (ل) همان دُم ست. (چیزی افزوده شده). دم . [ دُ ] (اِ) دمب . عضوی از حیوان که در منتهای خلفی وی قرار دارد. و آن از تعداد مهره‌های استخوان در دنبالچه به‌وجود آمده است . انتهای دم به شکل دسته‌ای مو در پشت پاها آویخته بود و در پرندگان به شکل پرهایی که در پایان بدن آنها روییده است.
دمل . [دُ م َ] (ع اِ) ۞ ریش . ج ، دِمْلان . (منتهی‌الارب ) (ناظم‌الاطباء) (آنندراج). مغنده . دنبل . دمبل . قرحه که برآید و میان آن چرک کند و گاه سر باز کند و گاه محتاج نشتر شود.
دُمبل/ دُنبَل: همان دُمل ست.
دم، دمب (دنب) نیزآمده است. دمب . [ دُ ] (اِ) دم . دنب . ذنب . (یادداشت مولف). رجوع به دم شود.
دمبال . [ دُ ] (اِ مرکب) دم و دمب و ذنب . (ناظم‌الاطباء). دنبال . || پشت و پس و عقب . (ناظم‌الاطباء).
دمل یا دمبل مانند دم از تن کسی بیرون زده است اما دم نیست.
کاهل: کم‌شده/ کم‌کننده / تن‌آسا / تن‌پرور/ تنبل. کاه . (اِ) هندی باستان کاشه، پهلوی کاه ، کُردی که. علف خشک را گویند. ساقه گندم و جو خشک‌شده و در هم کوفته. قطعات خشک ساقه گندم و جو و برخی گیاهها کاهی است تباه این جهان ولیکن در پیش خر و گاو زعفران است.
کاهل . [ هَِ ] (ص ) تن‌آسان . تن‌پرور. تنبل . (یادداشت مولف ). سست
کاهل کسی را گویند که چون کاه سست و بی‌ارزش است.
تنبی . [ ت َ ن َب ْ بی ] (ع مص ) ادعای غیب‌گویی کردن . (ناظم‌الاطباء). رجوع به تنبو شود.
تنبل. [ تُم ْ ب ُ / تَم ْ ب ُ ] (اِ) حیلت و مکر بود. (لغت فرس اسدی چ اقبال ص 314). مکرو حیله . (فرهنگ جهانگیری ) (فرهنگ رشیدی ) (انجمن آرا) (آنندراج ). حیله و نیرنگ و مکر و فریب و جادویی.
تنبل تا پیش از سده هفتم، با افسون و جادو همراه بوده است و همگرا با برداشتی افسون‌گونه و پس ازسده هفتم، عطار نیشابوری در برداشت کاهل از آن بهره جسته است.
❇️ پسوند “ال”
پسوند “ال” به پایان واژه افزوده می‌شود و واژه نوین، چیزی را می‌شناساند که به واژه پیشین مانند است.
نمونه‌ها:
چنگال: چنگ مانند/ نام ابزار. چنگ . پنجه و انگشتان مردم . (برهان ) (آنندراج ) (ناظم الاطباء). انگشتان . (لغت محلی شوشتر نسخه خطی ذیل لغت «دول کرش »). کف دست و انگشتان چون برای گرفتن چیزی فراهم آمده باشند
چنگال . [ چ َ ] (اِ) (از: چنگ + آل ، پسوند) پنجه مردم . پنجه دست . (برهان ) (جهانگیری ) (غیاث اللغات ) (آنندراج ) (شرفنامه منیری ) (انجمن آرا) (ناظم الاطباء).دست . مشت . پنجه آدمی چون کمی خم.
چنگال به ابزاری گویند که مانند چنگ است.
جنجال: ( جنگال) جنگ و ستیزه. جنج . [ ج َ ] (اِ) آواز و صدا و فریاد گاو را گویند. (برهان ) (آنندراج ).
جنجال . [ ج َ ] (اِ) جار و جنجال ، سر و صدا. آواز. هیاهو. آشوب. شلوغی. ازدحام. همهمه. (ناظم الاطباء).
جنجال به همهمه‌ای گویند که چون فریاد گاو است و از آن چیزی در نمی‌یابیم.
دنبال/ دمبال: چون دم ( دنب) به کسی یا چیزی چسبیده و آویزان شده.
دمبلان / دنبلان.دنبال به چیزی و یا کسی می‌گویند که مانند دم چسبیده است و رها نمی‌شود.
روال: بی ( ال) بن کنش رویدن و روش است. راه. رو. [ رَ / رُو ] (نف مرخم ) رونده . (آنندراج ). رونده و همیشه به طور ترکیب استعمال می‌شود مانند پیشرو یعنی پیش رونده.
روال . [ رَ ] (اِ) در این اواخر بوسیله نویسندگان و منشیان ساخته شده است و از آن معنی ترتیب و سبک و اسلوب و روش اراده کنند. (یادداشت مولف ).
روال واژه‌ای است که به‌تازگی ساخته شده‌است و از دستور گذشته پیروی نکرده‌است.
پوچ .(ص ) کاواک . پوک . بی مغز. میان تهی : پسته پوچ . گردکان پوچ . بادام، تخمه، فندق
پوچ . || هیچ . مهمل . ناچیز. سخت کم . بسیار قلیل . و رجوع به پُچ شود.
پوشال . (اِ مرکب ) (از پوچ یا پوک یا پوش + آل حرف نسبت ) چیزهای سبک و میان تهی و هیچکاره چون تراشه و رندیده چوب و خرده نجاری. الیاف و ساقه‌های برخی رستنی‌ها چون برنج و جز آن . پوچال . رندش . || پر و پوشال، از اتباع است به معنی آنچه از مرغ بجای ماند بعد از اوریدکردن آن از پر و چینه دان و امعاء دور افکندنی آن.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
👇👇👇👇
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment