۱۲ آبان (۳ نوامبر)، روز جهانی ذخیره‌گاه‌های زیست‌کره
وقتی میراث طبیعی و بشری با هم حفاظت می‌شود... یا نمی‌شود.
ذخیره‌گاه زیست‌کره منطقه‌ای است که یونسکو در «برنامه‌ی انسان و کره‌ی مسکون» (MAB) آن را ثبت می‌کند. هدف فقط حصارکشی دور طبیعت نیست. ذخیره‌گاه باید نشان دهد مردم محلی و طبیعت می‌توانند کنار هم زندگی کنند. هر ذخیره‌گاه سه پهنه دارد: هسته‌ی حفاظت‌شده، پهنه‌ی حائل و پهنه‌ی بینابینی که سکونت و معیشت مردم در آن جریان دارد.
📊 جهان در عدد
▫️ ۷۹۷ ذخیره‌گاه در ۱۴۵ کشور (تیر ۱۴۰۵، پس از ثبت ۱۴ سایت تازه)
▫️ در سال ۲۰۲۵، ۲۶ ذخیره‌گاه تازه ثبت شد که بیشترین شمار در ۲۰ سال اخیر بود. شبکه در آن زمان بیش از ۸ میلیون کیلومتر مربع، حدود ۵ درصد خشکی‌های زمین، را پوشش می‌داد.
▫️ نزدیک به ۳۰۰ میلیون نفر درون این مناطق زندگی می‌کنند.
▫️ برنامه‌ی هانگژو (۲۰۳۵–۲۰۲۶) هدف گذاشته که تا ۲۰۳۵ هر کشور عضو یونسکو دست‌کم یک ذخیره‌گاه داشته باشد.
🇮🇷 ایران: پیشگام روی کاغذ
▫️ ایران در سال ۱۹۷۶ با ۹ ذخیره‌گاه یکی از نخستین کشورهای این شبکه بود.
▫️ از آن سال تا دهه‌ی ۲۰۱۰، یعنی بیش از سه دهه، هیچ ذخیره‌گاه تازه‌ای ثبت نشد.
▫️ تا پیش از امسال ۱۳ ذخیره‌گاه با حدود ۷.۱ میلیون هکتار وسعت داشتیم: سه تالاب، دو منطقه‌ی ساحلی-دریایی، دو منطقه‌ی بیابانی و شش منطقه‌ی کوهستانی.
▫️ با ثبت قمیشلو–دالانکوه در اصفهان، شمار ذخیره‌گاه‌های ایران به ۱۴ رسید.
⚠️ روی دیگر سکه
فهرست ذخیره‌گاه‌های ایران در عین حال فهرستی از بحران‌های زیست‌محیطی کشور است:
▫️ دریاچه‌ی ارومیه از ذخیره‌گاه‌های ۱۹۷۶ است و امروز به نماد خشک شدن تبدیل شده.
▫️ تالاب هامون در ۲۰۱۴ ذخیره‌گاه شد، ولی سال‌هاست بیشترِ وقت خشک است و به کانون گرد و غبار سیستان تبدیل شده.
▫️ ارژن–پریشان، با دریاچه‌ی پریشان که دیگر تقریباً وجود ندارد.
نماینده‌ی ایران در کنگره‌ی جهانی هانگژو هم پذیرفت که بسیاری از ذخیره‌گاه‌های کشور زیر فشار شدید گرما، کم‌آبی و تغییر اقلیم‌اند.
🔍 پرسش اصلی
ثبت در یونسکو جایزه نیست، تعهد است. تا امروز ده‌ها ذخیره‌گاه در جهان از این شبکه حذف شده‌اند، چون دیگر معیارها را نداشتند. ذخیره‌گاهی که آب ندارد، طرح مدیریتی‌اش اجرا نمی‌شود و مردم محلی در تصمیم‌گیری درباره‌اش نقشی ندارند، فقط یک نشان است.
ارزش ذخیره‌گاه زیست‌کره به این است که حفاظت را با معیشت پیوند می‌زند: از چرای پایدار و گردشگری محلی تا قنات و دانش بومی. بدون مشارکت جوامع محلی و بدون حق‌آبه‌ی زیست‌محیطی، شمار ذخیره‌گاه‌ها بیشتر می‌شود ولی زیست‌بوم‌ها همچنان از بین می‌روند.
🆔@azambahramiran
وقتی میراث طبیعی و بشری با هم حفاظت می‌شود... یا نمی‌شود.
ذخیره‌گاه زیست‌کره منطقه‌ای است که یونسکو در «برنامه‌ی انسان و کره‌ی مسکون» (MAB) آن را ثبت می‌کند. هدف فقط حصارکشی دور طبیعت نیست. ذخیره‌گاه باید نشان دهد مردم محلی و طبیعت می‌توانند کنار هم زندگی کنند. هر ذخیره‌گاه سه پهنه دارد: هسته‌ی حفاظت‌شده، پهنه‌ی حائل و پهنه‌ی بینابینی که سکونت و معیشت مردم در آن جریان دارد.
📊 جهان در عدد
▫️ ۷۹۷ ذخیره‌گاه در ۱۴۵ کشور (تیر ۱۴۰۵، پس از ثبت ۱۴ سایت تازه)
▫️ در سال ۲۰۲۵، ۲۶ ذخیره‌گاه تازه ثبت شد که بیشترین شمار در ۲۰ سال اخیر بود. شبکه در آن زمان بیش از ۸ میلیون کیلومتر مربع، حدود ۵ درصد خشکی‌های زمین، را پوشش می‌داد.
▫️ نزدیک به ۳۰۰ میلیون نفر درون این مناطق زندگی می‌کنند.
▫️ برنامه‌ی هانگژو (۲۰۳۵–۲۰۲۶) هدف گذاشته که تا ۲۰۳۵ هر کشور عضو یونسکو دست‌کم یک ذخیره‌گاه داشته باشد.
🇮🇷 ایران: پیشگام روی کاغذ
▫️ ایران در سال ۱۹۷۶ با ۹ ذخیره‌گاه یکی از نخستین کشورهای این شبکه بود.
▫️ از آن سال تا دهه‌ی ۲۰۱۰، یعنی بیش از سه دهه، هیچ ذخیره‌گاه تازه‌ای ثبت نشد.
▫️ تا پیش از امسال ۱۳ ذخیره‌گاه با حدود ۷.۱ میلیون هکتار وسعت داشتیم: سه تالاب، دو منطقه‌ی ساحلی-دریایی، دو منطقه‌ی بیابانی و شش منطقه‌ی کوهستانی.
▫️ با ثبت قمیشلو–دالانکوه در اصفهان، شمار ذخیره‌گاه‌های ایران به ۱۴ رسید.
⚠️ روی دیگر سکه
فهرست ذخیره‌گاه‌های ایران در عین حال فهرستی از بحران‌های زیست‌محیطی کشور است:
▫️ دریاچه‌ی ارومیه از ذخیره‌گاه‌های ۱۹۷۶ است و امروز به نماد خشک شدن تبدیل شده.
▫️ تالاب هامون در ۲۰۱۴ ذخیره‌گاه شد، ولی سال‌هاست بیشترِ وقت خشک است و به کانون گرد و غبار سیستان تبدیل شده.
▫️ ارژن–پریشان، با دریاچه‌ی پریشان که دیگر تقریباً وجود ندارد.
نماینده‌ی ایران در کنگره‌ی جهانی هانگژو هم پذیرفت که بسیاری از ذخیره‌گاه‌های کشور زیر فشار شدید گرما، کم‌آبی و تغییر اقلیم‌اند.
🔍 پرسش اصلی
ثبت در یونسکو جایزه نیست، تعهد است. تا امروز ده‌ها ذخیره‌گاه در جهان از این شبکه حذف شده‌اند، چون دیگر معیارها را نداشتند. ذخیره‌گاهی که آب ندارد، طرح مدیریتی‌اش اجرا نمی‌شود و مردم محلی در تصمیم‌گیری درباره‌اش نقشی ندارند، فقط یک نشان است.
ارزش ذخیره‌گاه زیست‌کره به این است که حفاظت را با معیشت پیوند می‌زند: از چرای پایدار و گردشگری محلی تا قنات و دانش بومی. بدون مشارکت جوامع محلی و بدون حق‌آبه‌ی زیست‌محیطی، شمار ذخیره‌گاه‌ها بیشتر می‌شود ولی زیست‌بوم‌ها همچنان از بین می‌روند.
🆔@azambahramiran
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment