❈ برشی از کتاب چگونه درباره‌ی چیزهای عجیب بیندیشیم؟ (بخش نخست)

نویسنده : تئودورشیک، لوئیس وُن


باورهای ما با بهترین مدرک موجود خود به خود بهنگام نمی‌شود. آنها اغلب خودشان زندگی فعالی دارند و به شدت برای بقای خود می‌جنگند. (دی. مارکز و آر. کامن)

یادآوری : آیا ما گذشته را اصلاح می‌کنیم؟ حافظه‌ی شما همانند ضبط صوتی ذهنی است، روز و شب در کار است تا تجربه‌ی شما را برچیند، نواری مجازی از آن چه رخ داده بسازد، و آن بخشی را که می‌خواهید بازبینی کنید پخش کند. آیا این توصیف درست است؟ خیر.

پژوهش‌های‌ کنونی بسیاری مشخص ساخته است که خاطرات، نوار یا رونوشت‌های مجازی نیستند. همانند قدرت‌های دریافتی ما، خاطرات ما برساختی، یا نسبت آفرینشی‌اند.

وقتی تجربه‌ای را به یاد می‌آوریم، مغز ما به دنبال نشانه‌ای از آن می‌گردد و سپس تکه به تکه، خاطره را بر پایه‌ی آن قطعات بازسازی می‌کند. این فرایند بازسازی ذات فاقد دقت است؛ و نیز در مقابل همه‌ی انواع تأثيرات آسیب پذیر، و همين دال بر آن است که خاطرات‌مان اغلب از دقت برخوردار نباشد. به عنوان نمونه از قدرت‌های بازسازی حافظه، این را امتحان کنید: لحظه‌ای را به خاطر بیاورید که امروز نشسته بودید. اطراف‌تان، لباس‌تان، نحوه‌ی قرار گرفتن دست و پای‌تان را به یاد بیاورید. به احتمال شما صحنه را از دید کسی که به آن می‌نگرد می‌بینید، گویی خودتان را در درون تلویزیون تماشا می‌کنید. اما این خاطره نمی‌تواند کاملا دقیق باشد زیرا در طی آن تجربه شما هرگز خودتان را از آن دید درنیافته‌اید. اکنون شما تکه‌هایی از آن تجربه را به یاد می‌آورید، و مغزتان هر چیز دیگری، نگاه تلویزیونی و مابقی را می‌سازد. برای بیش از نیم قرن، پژوهش نشان داده است که حافظه‌ی شاهدان می‌تواند اعتمادناپذیر باشد و ماهیت برساختی حافظه به توضیح چرایی آن کمک می‌کند. مطالعات نشان داده‌اند که یاد آوری شاهدان عینی گاهی اشتباه است چون آنان رویدادها را از تکه‌های خاطره بازسازی می‌کنند و سپس از این بازسازی به نتیجه گیری می‌پردازند. این تکه‌ها می‌تواند با آنچه واقعا رخ داده است فرسنگ‌ها فاصله داشته باشند. در ضمن، اگر شاهدان عینی در هنگام مشاهدات‌شان دچار استرس باشند، شاید نتوانند جزئیات حیاتی را به خاطر بیاورند، یا اینکه یادآوری آنان آشفته از آب در می‌آید. استرس حتا خاطرات شاهدان خبره را نیز در هم می‌ریزد، و این یکی از دلایلی است که چرا اظهارات مربوط به UFO، گفتگو با مردگان، و ارواح باید به دقت موشکافی شود : این تجربیات استرس زایند. چون حافظه برساختی است و مستعد انحراف، افراد می‌توانند صادقانه باور داشته باشند که یاد آوری‌های آنان کاملا دقیق است اما کاملا اشتباه باشد. آنان خاطرات خود را تا حد امکان خالصانه تعریف کنند، اما افسوس که دخلش درآمده است. همانند دریافت، خاطره می‌تواند به شدت تحت تأثیر چشمداشت یا باور قرار بگیرد. مطالعات متعدد نشان دهنده‌ی این تأثیر است، ولی آزمایشی کلاسیک به قلب هدف می‌زند. پژوهشگران از دانشجویانی خواستند که ببینند در یک تصویر چه می‌بینند. در این تصویر مردی سفید پوست با مردی سیاه پوست در مترو حرف می‌زدند. در دست مرد سفید پوست یک تیغ سلمانی باز بود. هنگامی که دانشجویان تصویر را به یاد می‌آوردند، می‌گفتند که تیغ در دست مرد سیاه پوست بوده است. بازسازی خاطره با چشمداشت یا باور دستکاری شده بود.

@Science4lifee