سپاسمندم یا سپاسگزارم؟؟!

دکتر عمید در فرهنگ واژگان خود می گوید:
«مند»
صاحب. دارنده
در ترکیب با کلمه ی دیگر:
ارجمند، خردمند، دردمند.
در بعضی ترکیبات «واو» هم افزوده می‌شود.
مثل: برومند، تنومند، دانشومند.

این روزها از سوی برخی، در مجالس و محافل ادبی به ویژه فضای مجازی، سود جستن از ترکیبهای غریب و نوظهور «سپاسگذار» یا «سپاسمند» به جای کلمه ی مرکب «سپاسگزار» مرسوم شده است که در این باره به بحث و تبادل نظر می‌پردازیم:

انگلیسی زبانها گاه برای شکرگزاری از کسی عبارت 
I have you to thank
یعنی: «تشکر دارم از شما» را بر زبان خود جاری می سازند که در اینجا اصطلاح «دارا بودن» همان معنای «انجام دادن» را افاده میکند. در حقیقت در زبان انگلیسی، اصطلاح «تشکر داشتن» به معنای همان «تشکر کردن» است. یعنی: «از شما تشکر میکنم»
این احتمال وجود دارد که ترکیب غریب «سپاسمندم» از ترجمه ی لفظ به لفظ I have you to thank نشات گرفته شده باشد.
این حقیر به چند دلیل بگارگیری ترکیب «سپاسمند» را به جای «سپاسگزار»، در گفتارها و نوشتارها، جایز نمی دانم.
اول اینکه، در متون اسلاف چنین ترکیبی مشاهده نمیشود و اگر واقعا کسی از متون قدیم شاهد مثالی عرض کند، می پذیرم که این ترکیب بی معنا، زمانی در محاوره ی مردم ما رایج بوده است.

دوم اینکه، این ترکیب، نامأنوس و مهجور است و مدت کمی است که بر سر زبانها جاری شده است، آنهم نه جمهور مردم بلکه تنها عده ای معدود از آن بهره میبرند.

سوم اینکه، در فرهنگ واژگان نیز چنین ترکیبی راه نیافته است.

چهارم اینکه، پسوند «مند» علاوه بر اینکه نشانه ی دارندگی است و معنای دارا بودن چیزی را بیان میکند، صفت ساز نیز است و بعد از ویژگیهای دائمی ظاهر میشود. مانند: «خردمند، دانشمند و هنرمند» که گوهر عقل و دانش و هنر به گونه ی یک شاخص یا یک خصوصیت دائمی در نهاد صاحبانشان ریشه دوانیده و از آنها اشخاصی با ویژگیهایی دیگر آفریده است.
حال جای این سوال باقیست، آیا واژه ی «سپاس» هم از چنین ویژگی ها برخوردار است؟
بدیهی است که واژه ی «سپاس» حالت فعلیت دارد!
حالت فعل بودن «سپاس» نه از لحاظ دستوری بلکه از حیث معنوی انجام می پذیرد. یعنی فعلیت «سپاس» به معنای واقعی کلمه که به منظور انجام دادن «قدردانی» لحظه ای صورت می پذیرد. البته منظور من این نیست که ترکیب «سپاسمند» از حیث ساختار دستوری غلط است بلکه معتقدم فاقد معناست و منظور مورد نظر مخاطب را افاده نمی کند، یعنی: عبارت «از شما سپاسگزارم» از آن اراده نمی گردد. وگرنه «هنر» و «دانش» هر دو اسم هستند و با پسوند «مند» ترکیب شده اند و به صورت «هنرمند» و «دانشمند» در آمده اند و همینطور واژه ی «سپاس» اسم است اما پسوند «مند» به روی هر اسم نمی نشیند. حال با روشن شدن این موضوع، باید موافقان اصولی بودن واژه ی «سپاسمند» پاسخ دهند که تملک بر «سپاس» چه مزیتی دارد؟
چرا که، ترکیب «سپاسمند» فاقد معناست و مفهوم «بجا آوردن سپاس» را بیان نمی کند. یعنی: این ترکیب از حیث معنوی که از آن معنای «سپاسگزار» اراده گردد؛ بسیار مشکوک به نظر می رسد.
«گزار» در سپاسگزار به معنای «بجا آوردن» است اما «مند» در «سپاسمند» به معنای «دارنده» و «صاحب» است و از حیث ساختاری و مفهوم گمان نکنم بکارگیری این ترکیب به جای اصطلاح «سپاس دار» جالب به نظر برسد، هرچند که شباهتهای ظاهری و معنوی در هر دو ترکیب به چشم میخورد. «دار» در «سپاسدار» به معنای «داشتن» نیست بلکه به معنای «بجا آوردن و انجام دادن کاری» است. یعنی: «سپاسگزارم» یا «تشکر میکنم» و در پاسخ به کسانی که میگویند: «سپاسمندم» یعنی: «سپاس دارم» باید گفت: این عبارت، تعبیری ضعیف و غیر کارشناسانه است. چرا که علاوه بر عدم شناخت آنان از معنای اصطلاح «دار» و در نتیجه بی معنا بودن ترکیب «سپاسمند» هیچگونه نیازی به این نوع بیان به چشم نمی خورد. یعنی: وقتی ترکیب مألوف «سپاسگزارم» را داریم، چرا از ترکیب نامانوس «سپاسمندم» سود جوئیم؟
در ترکیب «کارمند» و «ثروتمند» نیز همین قاعده حکمفرماست. شخصی دارای کار و ثروت که یک نوع وابستگی میان افراد «کارمند و ثروتمند» با خصوصیاتشان که همانا «کار و ثروت» است، برقرار می باشد.
حال ممکن است افرادی بگویند که با توجه به تعاریف شما از دائمی بودن خصوصیات، در اسمهایی که پسوند «مند» به رویشان می نشیند؛ ممکن است فرد ثروتمند و کارمند، ثروت و کارش را از دست دهد، بنابر این در اینجا ویژگیها در فرد ثروتمند و کارمند دائمی نیست.
در پاسخ میبایست گفت: (همینکه مانند: «سپاس گفتن» آنی و زودگذر نیست، کافی به نظر میرسد) چون به هر حال آن ویژگی ها زودگذر نبوده و مدتی دوام داشته است.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

Comments

Be the first to add a comment