درک ناقص توسعه روستایی، انفعال حکمرانی و پوپولیسم چگونه ایران راخشکاند؟
درسال 1356 آقای روحانی وزیر کشاورزی دولت هویدا مطالعهای را با کمک هانتینگ و بوکرز، دو شرکت بینالمللی مدرن، انجام داد و این دو شرکت گفتند شما در کل ایران میتوانید فقط 60 میلیارد متر مکعب آب مصرف کنید. 50 میلیارد از آب سطحی و 10 میلیارد از آب زیرزمینی.
گزارش هانتینگ و بوکرز میگوید ایران اگر بخواهد در غلات خودکفا شود، باید پروتئین وارد کنید. یعنی گوشت و تا حدودی هم مواد روغنی وارد کنید. این گزارش در ادامه میگوید ایران اگر بخواهد در دامپروری و پروتئین و روغن خودکفا شود، باید گندم وارد کند..
در سالهای 1363 و 1364 در سراسر آذربایجان غربی و کردستان این شعار را میدیدید که «گندم بکارید، استقلال درو کنید». طبیعتا هر کسی که میتوانست، سطوح کشتاش را افزایش میداد. حالا یا مرتع را شخم میزدند یا جنگل را میتراشیدند و غیره. سپس تقاضا برای آب شروع میشد. میگفتند سطح زیر کشت افزایش پیدا کرده، آب نیست، میخواهیم زمینهای دیم را آبی کنیم، پس برویم سد بسازیم، شبکه و خطوط انتقال ایجاد کنیم و غیرهدر نتیجه، آن 60 میلیارد متر مکعب آب الان شده است 90 میلیارد. یعنی ما 30 میلیارد متر مکعب اضافهبرداشت داریم در کل کشور. در اطراف دریاچۀ ارومیه هم سهونیم تا چهارمیلیارد متر مکعب اضافهبرداشت آب داریم که این مقدار آب را از سهم دریاچۀ ارومیه داریم برمیداریم.
این مطالعه در سال 1356 انجام شده و مبتنی بر مدلسازی و ادلۀ ریاضی بوده و حقانیتش امروز دارد ثابت میشود. نهایتا باید گفت که سیاست خودکفایی و نیز وصل کردن توسعۀ روستایی به توسعۀ بخش کشاورزی، علل مهم خشک شدن دریاچۀ ارومیه بودهاند.
اگرسیاست خودکفایی مبنا قرار نمیگرفت، باید توسعۀ شهری صورت میگرفت وجمعیت روستایی به 10 یا 5 درصد میرسید.سپس باید مشاغل صنعتی وگردشگری توسعه مییافت. یعنی دربسیاری ازحوزهها باید تحولاتی صورت میگرفت که این جامعه شغل داشته باشد تا بتواند غذا بخرد و بخورد؛ به جای اینکه برای خودش به شکلی خودکفا گندم تولید کند.
خودکفایی و نیز وصل کردن توسعۀ روستایی به توسعۀ بخش کشاورزی، علل مهم خشک شدن دریاچۀ ارومیه بودهاند .
توسعۀ روستایی میتواند با گردشگری و صنعت و امور دیگر نیز حاصل شود. توسعۀ روستایی الزاما به معنای توسعۀ بخش کشاورزی نیست. مثلا در خیلی از مناطق که به طور طبیعی خشکاند، خودبهخود صنایع دستی رشد میکنند. مثلا فرشبافی. فرشبافی متعلق به روستاهایی است که به به لحاظ تاریخی قلمرو کشاورزی نبودهاند یا کشاورزیشان با محدودیت شدید مواجه بوده است مثل قم، کاشان، یزد، نایین. قلمروهای اصلی قالیبافی ایران عمدتا سرزمینهایی بودهاند که با مشاغل غیرکشاورزی زندگی میکردند. ولی ما در همه جا فرض را بر این گذاشتیم که باید کشاورزیمان را توسعه دهیم و توسعۀ کشاورزی را مبنای توسعۀ روستایی قرار دادیم./ عصر ایران
⛔️این بخشی ازمصاحبه دکترحامدی کارشناس برجسته آب با عصر ایران است که توسعه کشاورزی روستايي را اصلی ترین عامل بحران آب درکشور ارزیابی کرده اند.اما توسعه روستایی خود معلول است.علت العلل خشکیدن ایران مدیریت منابع آب است.اشاره به دنباله روی حکمرانان ازمطالبات روستاها بدین معناکه روستاییان منابع طبیعی و منابع آب را تصرف کرده و مسئولان دنباله و آنها بوده اند نکته قابل تاملی در این مصاحبه است.ازاین منظر یعنی کفه قصورات مردم سنگینتر ازمسئولان است!!
برخلاف آنچه دراین مصاحبه درمورد حکمرانی گفته شد ازهرطرف به ماجرای آب بنگریم،وضعیت کنونی پیامدشیوه حکمرانی منفعلانه ی آب است؛حتی اگرمردم زمین وحقآبه تالابها و رودها وآبهای زیرزمینی را تصرف کردند،این سیاسیون بودند که باشعارخودکفایی واشتغال زایی برآن صحه گذاشته اند! البته کسب رأی از رای دهندگان نیزمهم بوده است. حکمرانان به جای سیاستگذاری و برنامه ریزی برای محافظت ازمنابع و بهره برداری پایدار که لازمه حکمرانی است؛ نظاره گربلعیدن سرزمین و سپس صحه گذاشتن برآن به نام توسعه روستایی بوده اند،اینکه عذر بدتر از گناه است!
البته اشکال عمده توسعه روستایی بی توجهی به زنجیره ارزش و تامین و توسعه صنایع تبدیلی وتکمیلی در مجاورت روستاها درسیاستگذاری اقتصاد کشاورزی بود. به عنوان مثال ماهنوز درتجاری سازی زعفران درمانده ایم و خرما خام فروشی میشودو ضایعات آب درکشاورزی 30 هزارمیلیون مترمکعب برآورد می شود!! اگر به صنایع تبدیلی و تکمیلی وچالش ضایعات آب توجه میشد کاهش جمعیت روستاها درکار نبود.آنچه که امروز با آن مواجهیم سیل مهاجرتهای سرگردان و مخاطره آمیز ناشی از بحران آب است.
ایشان درمصاحبه مافیای آب و سدسازی را نیزمنکر شده اند.اما آیا وجودتقریبا یکصد سازه بردریاچه ارومیه تاثیری برحقآبه اش نداشته؟ اگر چنین است چرابه سدسازی همسایگان معترضیم؟/مهتا بذرافکن
🆔@ruralwomenissues