✅ بهرهمندي از زبان گفتاري(1)
زبان گفتاري، در مجموع فصيحتر از زبان نوشتاري است. نويسنده، چشم در چشم مخاطب خود ندارد و حضور او را چندان احساس نميكند. به همين دليل، احساس صميميت كمتري به او دست ميدهد؛ اما در گفتوگوي رودررو دليلي براي تصنع و تكلف باقي نميماند. زبان نوشتاري نيز نبايد مساوي با «لفظ قلم» محسوب گردد؛ زيرا «لفظ زبان» طبيعيتر، مؤثرتر و شيرينتر از زبان خشك كتابي يا همان لفظ قلم است.
لازم نيست زبان نوشتاري را يكسره گفتاري كرد؛ بلكه اين دو زبان بايد پيوسته در حال دادوستد با يكديگر باشند و در عين حال هر يك در داخل مرزهاي خود زيست كند. مثلا مردم در گفتار روزانة خود معمولا از فعل «برخاست» يا جملة «سخن گفت» استفاده نميكنند و جاي آن ميگويند: «بلند شد» و «حرف زد». اين مقدار تفاوت را بايد پذيرفت و لازم نيست در نوشتار هم از «بلند شد» يا «حرف زد» استفاده كرد. سخن در تفاوتهاي تحميلي، مصنوعي و بيجا است، كه خواهيم گفت.
عوامل زير، زبان نوشتاري را به زبان گفتاري نزديكتر ميكند:
پرهيز از فعل وصفي: در زبان گفتاري نميگوييم: «كتاب را باز كرده، خواند.» ميگوييم: «كتاب را بازكرد و خواند.» فعل وصفي، كلام را رسمي ميكند. به همين دليل، معمولا در نامههاي دوستانه، داستان و رمان از آن استفاده نميكنند. در مقالات علمي نيز بايد استفاده از اين نوع فعل را به حداقل رساند.
كاهش فعلهاي نوشتاري: برخي فعلها در گفتار، كاربرد ندارند؛ مانند «ميباشد». بهتر است استفاده از اين افعال در نوشتار نيز كاهش يابد. بنابراين:
بهتر است بنويسيم بهتر است ننويسيم
است ميباشد
كرد نمود/ ساخت
شد گشت/ گرديد/ صورت گرفت
گذاشت نهاد
فعلهاي «نمود، ساخت، نهاد، گشت، گرديد» و مشتقاتشان، اگر در معناي اصلي خود به كار روند، بهتر است. مثلا معناي اصلي و نخستين «نمود»، «نشان داد» يا «نمايش داد» است.
سعدي: به اندازة بود بايد نمود/ خجالت نبرد آن كه ننمود و بود.
حافظ: ... كه عشق آسان نمود اول ولي افتاد مشكلها.
در جملة زير نيز مشتقات «نمود» و «ساخت» در معاني اصلي و اولي خود به كار رفتهاند:
«هر گاه مشكل جديدي رخ مينمايد، انسان ابزاري جديد ميسازد.»
استفاده از واژههاي مأنوس: كاربست كلمات و تركيبات ديرياب فقط در صورتي مجاز است كه نتوانيم جايگزين مناسبتري براي آنها پيدا كنيم.
✳️ مرحوم استاد رضا بابایی، کتاب «آئین قلم»
@kanoonnevisandeganqom@molavi_asar_o_afkar@ferdosesokhan