طی ۵۰ سال اخیر، ما ایرانیان بیش از آنچه تولید کرده باشیم، مصرف کرده‌ایم. نفت علت ایجاد این نامعادله بود.

مکانیسم آن هم به صورت زیر بود:
دولت پول فروش نفت را به بانک مرکزی می‌داد و در ازای آن ریال می‌گرفت و آن را به نسبتی که خود صلاح می‌دانست بین گروه‌های مختلف تقسیم می‌کرد. این فرآیند هر سال موجب گسترش و افزایش پایه پولی می‌شد که نتیجه آن تورم بود. نرخ دلار هم می‌باید متناسب با تورم افزایش می‌یافت اما دولت مانع می‌شد که منبع آن هم وجود حجم بزرگی از دلار نفتی بود. در ادبیات اقتصادی به این پدیده سرکوب ارزی می‌گویند که متروک‌ترین روش برای کنترل تورم است. نتیجه سرکوب ارزی در کنار تورم داخلی که موجب می‌شد دستمزد نیروی انسانی به اندازه تورم رشد کند اما دلار کمتر از تورم رشد یابد، توان خرید بالا و مصنوعی درآمد ما ایرانیان بود. نتیجه آنکه، ما قادر بودیم کالاهایی را مصرف کنیم که اگر نبود این سیاست سرکوب ارزی، امکان آن برایمان میسر نمی‌شد.
حالا تقریبا یک دهه است که این معادله به دلیل کاهش فروش نفت ناشی از سیاست‌های خارجی جمهوری اسلامی و تنش هسته‌ای، به یک نامعادله بدل شده است. برای تبدیل مجدد آن به یک معادله دو راه بیشتر وجود ندارد؛
- بازگشت مجدد درآمدهای نفتی که مستلزم رفع تنش بین‌المللی است که افق روشنی برای آن وجود ندارد چرا که این تغییر رویه تبعاتی برای جمهوری اسلامی در پی دارد که تنها به مناقشه هسته‌ای محدود نخواهد شد ضمن آنکه جمهوری اسلامی ناچار خواهد بود در سایر موارد هم تجدیدنظر کند.
- کاهش سطح مصرف و رساندن آن به سطحی که با تولید بدون نفت، متعادل شود.

مشاهده آثار وقوع هر دو مورد بالا یا ترکیبی از آنها در اقتصاد نیازمند زمان است چرا که اصلاحات اقتصادی با تاخیر آثارش را نشان می‌دهد ضمن آنکه هزینه زیادی هم به مردم و هم به هر دولتی وارد خواهد کرد که وارد چنین گودی شود. همزمان، اجرایی شدن این دو، نیازمند سطحی از اعتماد به دولت و وفاق ملی است که به ویژه در دهه از دست رفته ۹۰ به کمترین میزان تاریخی خود سقوط کرده است.
زمامداران ایران در چهار دهه گذشته آنقدر وعده داده‌اند و آنقدر خلف وعده کرده‌اند که دیگر کمتر کسی پیدا می‌شود که حاضر باشد حتی وقتش را برای شنیدن آنها تلف کند!
مردم می‌بینند که حاکمیت نه تنها هیچ گامی در مسیر اصلاح رویه‌ها و رویکردهای خود برنمی‌دارد که هر بار که کشور به نقطه بحرانی می‌رسد، اشتباهات گذشته آن هم به شکل مخرب‌تر تکرار می‌شوند، مطالباتشان نادیده گرفته شده و هر روز بر طول و عرض معضلات آنها نیز افزوده می‌گردد.
این وضعیت ما را در یک نقطه تقابل قرار داده است: تقابل بقا!
هر دو سمت ماجرا به ویژه در چند سال گذشته در حال جدال برای بقا هستند. مردم دیگر نه تنها امیدی به بازپس‌گیری و بقای رفاه از دست رفته خود ندارند، با جدال عمیق‌تر و حادتر زیستن در فلاکت گسترش‌یابنده که هیچ کورسویی از بهبود هم در آن دیده نمی‌شود نیز دست به گریبانند. ضمن آنکه حاکمیت نه تنها هیچ حرکتی از خود برای افق‌گشایی نشان نمی‌دهد که فساد فزاینده در تار و پود سیستم، امکان هر حرکت و ایجاد افق در ذهن مردم را هم از او ستانده است.
در این وضعیت، هر حرکتی از سوی طرفین که حامل نشانی از پذیرش مطالبات طرف مقابل باشد، علامت ضعف و عقب‌نشینی را به دیگری مخابره می‌کند که می‌تواند دومینووار سایر عرصه‌ها را هم به تصرف طرف پیروز درآورد!
این ممکن است که حاکمیت با افزایش دوز سرکوب، مطالبات مردم را برای مدتی به عقب براند اما این سرکوب با توجه به عدم خواست و توان حاکمیت برای اصلاح رویه‌ها، در مراحل بعد می‌تواند شدت و عمق اعتراضات را گسترده‌تر کند که به ویژه تجربه ۶ سال اخیر مصداقی است بر این ادعا!

✅ @karkhone