✳️ ایماژ در شعرِ شاعران عصر سامانی:

❇️ در روزگار سامانی شاعران با طبیعت و مظاهرِ آن اُنس و همدلیِ فراوان داشتند و تصویر هر چیزی را در مناظر طبیعت مُتجلّی می‌دیدند. به عبارت دیگر جلوه‌های رنگارنگ و دامنۀ گسترده و پُر نقشِ طبیعت الهام‌بخش طبعِ آنان در نگارگری‌های شاعرانه بود. از این رو رودکی دندان‌های درخشندۀ سال‌های جوانیش را چون ستارۀ سحری و قطرۀ باران می‌دید:

مرا بِسُود و فرو ریخت هرچه دندان بود
نبود دندان لابل چراغِ تابان بود

سپید سیمِ زده بود و دُرُّ و مرجان بود
ستارۀ سحری بود و قطره باران بود.

◀️ فردوسی نیز فرِّ فریدون و ضرورت وجود او را در روزگار تیرۀ ضحّاک، بمنزلۀ بارانی در کام تشنۀ جهان می‌انگاشت و فریدون را چنین تصوّر می‌کرد:

جهان را چو باران به بایستگی
روان را چو دانش به شایستگی

◀️ شهید بلخی می‌پنداشت که اگر غم را چون آتش دود بود، جهان تاریک بودی جاودانه:

اگر غم را چو آتش دود بودی
جهان تاریک بودی جاودانه

در این گیتی سراسر گر بگردی
خردمندی نیابی شادمانه

و همو دانش و خواسته(ثروت) را چون نرگس و گل می‎دید که به یک جای نَشکُفند به هم:

دانش و خواسته است نرگس و گُل
که به یک جای نشکفند به هم

هر که را خواسته است دانش نیست
وان که را خواسته است دانش کم

◀️ آغاجی بخارایی از معاصران دقیقی، ریزش برف را ـ که خود جلوه‌ای از طبیعت بود ـ با نمایش پرواز کبوتران سپید بال یعنی منظرۀ طبیعی دیگر چنین ساده و زیبا مُجسّم می‌ساخت:

به هوا در نگر که لشکر برف
چون کند او همی پرواز

راست همچون کبوتران سپید
راه گُم‌کردگان ز هیبتِ باز

◀️ یا رودکی وقتی می‌خواست از تأثیر دمِ گرم و شعرِ لطیف و نرم خویش در دل‌های سخت سخن گوید، به مدد این تصویرِ ساده امّا بسیار گویا ادایِ مقصود می‌کرد:

بسا دلا که بسان حریر کرده به شعر
از آن سپس که به کردار سنگ و سندان بود.

◀️ ابوالعبّاس رَبّنجِنی نیز میان لرزش گنجشک در باران و احوالِ خویشتن پیوندی چنین لطیف احساس می‌کرد:

بُنجشگ چگونه لرزد از باران
چون یاد کنم تو را چنان لرزم

◀️ غرض آنکه در شعرِ فارسی آن عصر نوعی پیوستگی شاعرانه و در عین حال ساده با طبیعت محسوس بود. شاعر نه تنها با طبیعت اُنسِ فراوان داشت و همه چیز را در آینۀ آن می‌دید؛ بلکه زیبایی را نیز در سادگی طبیعی می‌جُست. عجب نیست که فرّخی سیستانی دست بردن در حُسنِ خداداد و آشفتنِ آن را روا نمی‌دید:

ای غالیه کشیده تو را دستِ روزگار
باز این چه غالیه است که تو برده‌ای به کار

روی تو را به غالیه کردن چه حاجت است
او را چنان که هست بدو دست بازدار

آرایشی بکار چه داری همی کز او
آرایش خدای تبه گردد، ای نگار

❇️ منبع:
یادگار‌نامۀ حبیب یغمائی، زیر نظر ایرج افشار، تهران: انتشارات فرهنگ ایران زمین، 1356 / از مقالۀ دکتر غلامحسین یوسفی با عنوان: زچندین عاشقانه شعر دلبر، ص: 372 ـ 371

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan