✴️ *خواب خرگوشی ما و ناگفته‌های رنکینگ ۲۰۲۴*
📊 اخیراً نتایج رتبه‌بندی دانشگاهی QS به عنوان یکی از معتبرترین رنکینگ های جهانی اعلام شد که در خود ناگفته‌های بیشماری درباره موقعیت دانشگاهی ایران در سطح منطقه در مقایسه با کشورهای عربی همسایه دارد. در این رتبه‌بندی ۱۴۹۹ دانشگاه از ۱۰۴ کشور ارزیابی شدکه نتایج اکتسابی دانشگاه‌های ایران با وجود بهبودی نسبی آن نسبت به قبل، همطراز پیشینه تمدنی و تاریخی و آوازه کشور نیست.
📊 در این رتبه‌بندی که امسال بر سه شاخص «پایداری»، «اشتغال‌پذیری فارغ‌التحصیلان» و «شبکه پژوهش بین‌المللی» متمرکز بوده است، نام ۷ دانشگاه ایرانی است که دانشگاه صنعتی شریف رتبه ۳۳۴ جهانی، دانشگاه تهران رتبه ۳۶۰، دانشگاه صنعتی امیرکبیر رتبه ۳۷۵، علم و صنعت ایران رتبه ۴۵۱، شیراز رتبه ۶۹۰-۶۸۱، شهید بهشتی رتبه ۱۰۰۰-۹۵۱ و فردوسی رتبه ۱۲۰۰-۱۰۰۱ را کسب کرده‌اند.
📊در حالی که این دانشگاه ها جزو قدیمی‌ترین دانشگاه‌ها در سطح منطقه هستند و حتی عمر آنها از برخی کشورها نیز بیشتر است، اما دانشگاه‌هایی که چند دهه بعد از آنها و احیانا ظرف دو دهه اخیر تاسیس شده‌اند، در رده بندی جهانی از آنها پیشی گرفته‌اند. در QSامسال ۸۴ دانشگاه عربی جای گرفته‌اند که 14 دانشگاه آنها جزو 500 دانشگاه برتر جهان هستند؛ اما در این میان در حالی که تنها ۷ دانشگاه ایرانی در این لیست قرار گرفته‌اند که عربستان سعودی ۱۶ دانشگاه را روانه این فهرست کرده است؛ و مصر ۱۵ دانشگاه و امارات ۱۱ دانشگاه و حتی لبنان که تقریبا دولتی ندارد و شیرازه اقتصاد آن هم از هم پاشیده است، ۸ دانشگاهش با وجود کاهش رتبه جهانی اما در این فهرست قرار گرفته‌اند.
در حالی که دانشگاه صنعتی شریف به عنوان برترین دانشگاه ایرانی در رده بندی کیو اس 32.4 امتیاز و رتبه جهانی 334 را کسب کرده است که سه دانشگاه عربی ملک عبدالعزیز عربستان با 52 امتیاز و رتبه جهانی 143، دانشگاه قطر با امتیاز 48.7 و رتبه 173 و دانشگاه نفت و معدن ملک فهد عربستان با امتیاز 48 و رتبه جهانی 180 جزو 200 دانشگاه برتر جهان قرار گرفته‌اند.
📊دانشگاه‌های عربستان بر اساس رده‌بندی کیو اس برترین دانشگاه‌های جهان عرب محسوب می‌شود و به عنوان مثال در دانشگاه نفت و معدن ملک فهد به عنوان دومین نهاد تحقیقاتی برتر در عربستان از 2018 تا 2022 ده هزار و 800 پژوهش علمی تولید شده است که 175 هزار بار به این تحقیقات در حوزه مهندسی نفت در جهان ارجاع داده شده است.
📊جایگاه قطر نیز در رده‌بندی 2024 کیو اس بهبود قابل ملاحظه‌ای یافته است. از یک طرف رتبه جهانی دانشگاه قطر از 208 به 173 ارتقا یافته و از سوی دیگر نیز دانشگاه حمد بن خلیفه برای نخستین بار وارد فهرست کیو اس شده و جایگاه 310 جهانی را به خود اختصاص داد.
📊 نکته قابل تامل دیگر این که در حالی سه کشور عربستان، قطر و امارات 28 دانشگاه را وارد فهرست دانشگاه‌های برتر جهان کرده‌اند که جمعیت و نیروی انسانی آنها قابل مقایسه با ایران نیست. جمعیت این سه کشور نصف جمعیت ایران با ۸۵ میلیون نفر هم نیست.
اما بهبود جایگاه جهانی دانشگاه‌های شیخ‌نشین‌ها محصول اهتمام ویژه و برنامه‌ریزی دقیق این کشورها در بخش آموزش است که این امر را می‌توان اولا در اختصاص بودجه‌های کلان به این بخش و ثانیا در توسعه کیفی دانشگاه‌ها مشاهده کرد. به عنوان مثال، بودجه اختصاص یافته به آموزش و پرورش و آموزش عالی در بودجه 1402 ایران حدود 340 هزار میلیارد تومان است که با دلار 50 هزار تومانی چیزی حدود 7 میلیارد دلار می‌شود، اما بودجه بخش آموزش 19 درصد بودجه کل عربستان را به خود اختصاص داده که حدود 50 میلیارد دلار است و دو بخش آموزش و بهداشت جمعا ۳۴ درصد بودجه 2023 این کشور را به خود اختصاص داده‌اند. در امارات نیز بودجه بخش آموزش 15.5 درصد بودجه کل کشور با حدود 10 میلیارد دلار است. کما این که بودجه کشور قطر با جمعیت بومی 300 هزار نفر حدود 5 میلیارد دلار است که بودجه آموزشی ایران با جمیعتی 284 برابر تنها دو میلیارد دلار از آن بیشتر است.
📊 همچنین عربستان بر اساس چشم انداز ۲۰۳۰ سهم خاصی را برای مشارکت دانشگاه‌ها در تقویت تولید ناخالص داخلی در نظر گرفته و قرار است تا ۲۰۳۰ حداقل دو دانشگاه سعودی در فهرست یکصد دانشگاه برتر جهان قرار گیرند.
📊همچنین در چند دهه اخیر، در حالی که تمرکز دولت‌های ایران بر رشد کمی دانشگاه‌ها بوده و بیش از 2 هزار و 276 دانشگاه و موسسه آموزش عالی در کشور تاسیس شده است، در همسایگان جنوب خلیج فارس تمرکز بیشتر بر توسعه کیفی دانشگاهی بوده است. در همین عربستان که 16 دانشگاهش در فهرست کیو اس جای گرفته‌اند تنها 42 دانشگاه وجود دارد؛ 30 دانشگاه دولتی و 12 دانشگاه غیر دولتی.
✍صابر گلعنبری
📊 اخیراً نتایج رتبه‌بندی دانشگاهی QS به عنوان یکی از معتبرترین رنکینگ های جهانی اعلام شد که در خود ناگفته‌های بیشماری درباره موقعیت دانشگاهی ایران در سطح منطقه در مقایسه با کشورهای عربی همسایه دارد. در این رتبه‌بندی ۱۴۹۹ دانشگاه از ۱۰۴ کشور ارزیابی شدکه نتایج اکتسابی دانشگاه‌های ایران با وجود بهبودی نسبی آن نسبت به قبل، همطراز پیشینه تمدنی و تاریخی و آوازه کشور نیست.
📊 در این رتبه‌بندی که امسال بر سه شاخص «پایداری»، «اشتغال‌پذیری فارغ‌التحصیلان» و «شبکه پژوهش بین‌المللی» متمرکز بوده است، نام ۷ دانشگاه ایرانی است که دانشگاه صنعتی شریف رتبه ۳۳۴ جهانی، دانشگاه تهران رتبه ۳۶۰، دانشگاه صنعتی امیرکبیر رتبه ۳۷۵، علم و صنعت ایران رتبه ۴۵۱، شیراز رتبه ۶۹۰-۶۸۱، شهید بهشتی رتبه ۱۰۰۰-۹۵۱ و فردوسی رتبه ۱۲۰۰-۱۰۰۱ را کسب کرده‌اند.
📊در حالی که این دانشگاه ها جزو قدیمی‌ترین دانشگاه‌ها در سطح منطقه هستند و حتی عمر آنها از برخی کشورها نیز بیشتر است، اما دانشگاه‌هایی که چند دهه بعد از آنها و احیانا ظرف دو دهه اخیر تاسیس شده‌اند، در رده بندی جهانی از آنها پیشی گرفته‌اند. در QSامسال ۸۴ دانشگاه عربی جای گرفته‌اند که 14 دانشگاه آنها جزو 500 دانشگاه برتر جهان هستند؛ اما در این میان در حالی که تنها ۷ دانشگاه ایرانی در این لیست قرار گرفته‌اند که عربستان سعودی ۱۶ دانشگاه را روانه این فهرست کرده است؛ و مصر ۱۵ دانشگاه و امارات ۱۱ دانشگاه و حتی لبنان که تقریبا دولتی ندارد و شیرازه اقتصاد آن هم از هم پاشیده است، ۸ دانشگاهش با وجود کاهش رتبه جهانی اما در این فهرست قرار گرفته‌اند.
در حالی که دانشگاه صنعتی شریف به عنوان برترین دانشگاه ایرانی در رده بندی کیو اس 32.4 امتیاز و رتبه جهانی 334 را کسب کرده است که سه دانشگاه عربی ملک عبدالعزیز عربستان با 52 امتیاز و رتبه جهانی 143، دانشگاه قطر با امتیاز 48.7 و رتبه 173 و دانشگاه نفت و معدن ملک فهد عربستان با امتیاز 48 و رتبه جهانی 180 جزو 200 دانشگاه برتر جهان قرار گرفته‌اند.
📊دانشگاه‌های عربستان بر اساس رده‌بندی کیو اس برترین دانشگاه‌های جهان عرب محسوب می‌شود و به عنوان مثال در دانشگاه نفت و معدن ملک فهد به عنوان دومین نهاد تحقیقاتی برتر در عربستان از 2018 تا 2022 ده هزار و 800 پژوهش علمی تولید شده است که 175 هزار بار به این تحقیقات در حوزه مهندسی نفت در جهان ارجاع داده شده است.
📊جایگاه قطر نیز در رده‌بندی 2024 کیو اس بهبود قابل ملاحظه‌ای یافته است. از یک طرف رتبه جهانی دانشگاه قطر از 208 به 173 ارتقا یافته و از سوی دیگر نیز دانشگاه حمد بن خلیفه برای نخستین بار وارد فهرست کیو اس شده و جایگاه 310 جهانی را به خود اختصاص داد.
📊 نکته قابل تامل دیگر این که در حالی سه کشور عربستان، قطر و امارات 28 دانشگاه را وارد فهرست دانشگاه‌های برتر جهان کرده‌اند که جمعیت و نیروی انسانی آنها قابل مقایسه با ایران نیست. جمعیت این سه کشور نصف جمعیت ایران با ۸۵ میلیون نفر هم نیست.
اما بهبود جایگاه جهانی دانشگاه‌های شیخ‌نشین‌ها محصول اهتمام ویژه و برنامه‌ریزی دقیق این کشورها در بخش آموزش است که این امر را می‌توان اولا در اختصاص بودجه‌های کلان به این بخش و ثانیا در توسعه کیفی دانشگاه‌ها مشاهده کرد. به عنوان مثال، بودجه اختصاص یافته به آموزش و پرورش و آموزش عالی در بودجه 1402 ایران حدود 340 هزار میلیارد تومان است که با دلار 50 هزار تومانی چیزی حدود 7 میلیارد دلار می‌شود، اما بودجه بخش آموزش 19 درصد بودجه کل عربستان را به خود اختصاص داده که حدود 50 میلیارد دلار است و دو بخش آموزش و بهداشت جمعا ۳۴ درصد بودجه 2023 این کشور را به خود اختصاص داده‌اند. در امارات نیز بودجه بخش آموزش 15.5 درصد بودجه کل کشور با حدود 10 میلیارد دلار است. کما این که بودجه کشور قطر با جمعیت بومی 300 هزار نفر حدود 5 میلیارد دلار است که بودجه آموزشی ایران با جمیعتی 284 برابر تنها دو میلیارد دلار از آن بیشتر است.
📊 همچنین عربستان بر اساس چشم انداز ۲۰۳۰ سهم خاصی را برای مشارکت دانشگاه‌ها در تقویت تولید ناخالص داخلی در نظر گرفته و قرار است تا ۲۰۳۰ حداقل دو دانشگاه سعودی در فهرست یکصد دانشگاه برتر جهان قرار گیرند.
📊همچنین در چند دهه اخیر، در حالی که تمرکز دولت‌های ایران بر رشد کمی دانشگاه‌ها بوده و بیش از 2 هزار و 276 دانشگاه و موسسه آموزش عالی در کشور تاسیس شده است، در همسایگان جنوب خلیج فارس تمرکز بیشتر بر توسعه کیفی دانشگاهی بوده است. در همین عربستان که 16 دانشگاهش در فهرست کیو اس جای گرفته‌اند تنها 42 دانشگاه وجود دارد؛ 30 دانشگاه دولتی و 12 دانشگاه غیر دولتی.
✍صابر گلعنبری
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment