تولید بزرگ‌مقیاس صنعتی

تولید بزرگ‌مقیاس صنعتی موجب کاهش هزینه‌ی هر واحد محصول با افزایش حجم تولید می‌شود؛ چیزی که در ادبیات سازماندهی صنعتی به آن 'صرفه‌جویی ناشی از مقیاس' (economies of scale) می‌گویند. این موضوع بدین خاطرست که با تولید محصول در مقیاس بزرگ، 'هزینه‌های ثابت' تولید - یعنی هزینه‌هایی که با افزایش حجم تولید تغییر نمی‌کنند، نظیر اجاره‌بها، استهلاک، بیمه، و بهره‌ی وام - بر شمار زیادی محصول تولیدشده سرشکن می‌شود و بدین طریق هزینه‌ی هر واحد محصول کاهش می‌یابد. به عنوان مثال، اقتصادی را در نظر بگیرید که در آن هزار واحد پوشاک توسط ده بنگاه تولید می‌شود. حال اگر این ده بنگاه در هم ادغام و به دو بنگاه تبدیل شوند، هزینه‌های ثابت دو بنگاه (نظیر اجاره‌بها، استهلاک، بیمه، بهره‌ی وام) بر شمار زیادی محصول 'سرشکن' می‌شود، و در نتیجهْ هزینه‌ی تمام‌شده‌ی هر واحد محصول کاهش می‌یابد.

مزیت دیگری که برای تولیدکنندگان بزرگ‌مقیاس نام برده می‌شود، 'صرفه‌جویی ناشی از تنوع محصول' (economies of scope) می‌باشد. بدین معنا که اگر یک بنگاه بزرگ به جای تمر‌کز بر تولید یک محصول خاص، طیف متنوعی از محصولات را تولید کند، هزینه‌ی هر واحد محصولش کاهش می‌یابد. برای مثال، دو شرکت حمل‌ونقل ریلی را در نظر بگیرید که یکی با قطارش خدمات حمل بار و شرکت دیگر خدمات حمل مسافر عرضه می‌کند. حال اگر این دو شرکت در هم ادغام شوند و از دل آن شرکتی پدید آید که با قطارش به طور همزمان هم بار و هم مسافر جابجا کند، به کاهش هزینه‌ی هر واحد خدمات منتهی می‌شود. در واقع، اگر این دو نوع خدمات (حمل بار و حمل مسافر) به طور مجزا عرضه شوند، هزینه‌های بیشتری به بار می‌آید.

صرفه‌های ناشی از مقیاس و تنوع اهمیت زیادی دارند، چرا که می‌توانند بهره‌وری اقتصاد را افزایش و هزینه‌ی تمام‌شده‌ی برخی از کالاها و خدمات را برای مصرف‌کنندگان کاهش دهند. این موضوع برای کشورهای توسعه‌نیافته و در حال توسعه - به طور خاص در آفریقا، آسیا و آمریکای لاتین - اهمیت بیشتری دارد، چرا که بسیاری از آنها با کوچکی مقیاس تولید دست‌وپنجه نرم می‌کنند و نمی‌توانند به صرفه‌های ناشی از مقیاس (و تنوع) دست یابند. این دسته از کشورها برای آنکه بتوانند در بازارهای جهانی رقابت کنند، عمیقاً به کاهش بهای تمام‌شده‌ی کالاهایشان احتیاج دارند، و این امر تنها در گروی 'کاهش هزینه‌ی تولید به وسیله‌ی بزرگ‌سازی مقیاس تولید' می‌باشد.

اوضاع کشورهای توسعه‌نیافته و در حال توسعه زمانی وخیم‌تر می‌شود که سیاستگذاران اقتصادی آنها اهمیتی به مزایای مقیاس بزرگ تولید نمی‌دهند، و از آن بدتر، با تولید بزرگ‌مقیاس صنعتی دشمنی می‌ورزند و حمایت‌های مالی‌شان را غالباً بر تولیدکنندگان کوچک و خُرد مقیاس کشور متمرکز می‌کنند. یکی از آنها کشور هند در نیمه‌ی دوم قرن بیستم بوده است، که سیاستگذاری صنعتی دولت در جهت حفظ کوچکی مقیاس تولید در صنایع کاربر (در حد کارگاه خانگی) تنظیم شده بود، و بنگاه‌های متوسط و بزرگ‌مقیاس اجازه‌ی فعالیت در صنایع کاربر را نداشتند. این سیاست در سال ۲۰۱۵ پایان یافت، اما پیامدهای زیانبار آن (نظیر فقدان صرفه‌های ناشی از مقیاس) همچنان گریبان صنایع کاربر هند را گرفته است.

کشورهای در حال توسعه و نوظهوری که توانستند پس‌ماندگی اقتصادی‌شان را در زمان محدودی جبران کنند، غالباً به پشتوانه‌ی تولید بزرگ‌مقیاس صنعتی در توسعه‌ی اقتصادی‌شان کامیاب شدند. در میانه‌ی قرن بیستم، اقتصادهایی نظیر ژاپن و فرانسه، برای آنکه خود را از آوارهای جنگ جهانی برهانند، به قدری به صرفه‌های ناشی از مقیاس اهمیت می‌دادند که عملاً با ادغام‌های تحت راهبری و پشتیبانی دولت به آن دست یافتند.

صرفه‌های ناشی از مقیاس و تنوع غالباً از ادغام‌های افقی (ادغام شدن بنگاه‌های مشابه در یک نوع رشته‌فعالیت اقتصادی) حاصل می‌شوند، اما ادغام‌های 'عمومی' (ادغام شدن بنگاه‌های درون یک زنجیره‌ی ارزش) هم می‌تواند به هزینه‌کاهی‌هایی منجر شود؛ مثلاً ادغام تأمین‌کننده‌ی نهاده‌ی تولید در تولیدکننده‌ی فرآورده‌ی تولید، موجب می‌شود که این تولیدکننده تبدیل به تأمین‌کننده‌ی نهاده‌ی خودش هم شود و بدین طریق 'هزینه‌ی مبادله'ی تهیه‌ی نهاده برای تولیدکننده کاهش یابد.

✅ @karkhone

Comments

Be the first to add a comment