✳️ طرز نوشتن ضمیر متصل
در فارسی، دو نوع ضمیر داریم: ضمیر منفصل و ضمیر متصل.
ضمیرهای منفصل به این قرار است:
من، تو، او، ما، شما، ایشان.
ضمیرهای متصل به این قرار است:
م، ت، ش، مان، تان، شان.
چند سالی است ظاهراً براساس شیوهنامههایی که بعضی ناشرها برای خودشان مینویسند و اجرا میکنند، میبینیم در بعضی از متنها، ضمیرهای متصل «مان» و «تان» و «شان» را در همهجا با نیمفاصله مینویسند؛ مثل «نانمان»، «پایتان»، «راهشان». اما این شیوۀ صحیحی نیست و قاعدههایی وجود دارد که نمیتوان بدون درنظرگرفتن آنها، چشمبسته ضمیرهای متصل را نیمجدا کرد. در این یادداشت میکوشم قاعدههای نوشتن ضمیر متصل را چکیدهوار توضیح دهم.
قاعدۀ کلی درخصوص ضمیر متصل این است: ضمیر متصل را همانطور که از اسمش پیدا است، باید متصل نوشت؛ مگر در مواقعی استثنایی. درواقع، در املای ضمیر متصل، اصل بر پیوستهنویسی است و فقط در معدود جاهایی از این اصل سرپیچی میکنیم.
بهطور کلی، طرز نوشتن ضمیر متصل بستگی دارد به اینکه آخرین حرف واژهای که میخواهیم ضمیر را بعد از آن بیاوریم، نمایندۀ صامت باشد یا نمایندۀ مصوت. اگر حرف پایانی واژه نمایندۀ صامت باشد، چه در شکستهنویسی و چه در ناشکستهنویسی، همهجا ضمیر را میچسبانیم:
دستم، مامانت، قلمش، گُلمان، درختتون، اسمشان
اما اگر حرف پایانی واژه نمایندۀ مصوت باشد (یعنی یکی از واجهای a, e, o, ā, u, i را نشان بدهد)، بسته به اینکه ناشکسته مینویسیم یا شکسته، املای ضمیر کمی متفاوت میشود.
بهطور خلاصه، تفاوت املای ناشکسته و شکسته در چنین جایگاهی این است که در املای ناشکسته غالباً حرف میانجیای (یا «ا» یا «ی») بین حرف پایانی واژه و ضمیر میآید؛ اما در املای شکسته، هیچ حرف میانجیای در کار نیست. مقایسۀ مثالهایی که در ادامه میآید، این نکته را روشنتر میکند:
ناشکسته: کیسهام، کیسهات، کیسهاش، کیسهمان، کیسهتان، کیسهشان
شکسته: کیسهم، کیسهت، کیسهش، کیسهمون، کیسهتون، کیسهشون
ناشکسته: صدایم، صدایت، صدایش، صدایمان، صدایتان، صدایشان
شکسته: صدام، صدات، صداش، صدامون، صداتون، صداشون
ناشکسته: گردویم، گردویت، گردویش، گردویمان، گردویتان، گردویشان
شکسته: گردوم، گردوت، گردوش، گردومون، گردوتون، گردوشون
ناشکسته: گلابیام، گلابیات، گلابیاش، گلابیمان، گلابیتان، گلابیشان
شکسته: گلابیم، گلابیت، گلابیش، گلابیمون، گلابیتون، گلابیشون
در این میان، به دو حرف «ه» و «ی» در مواقعی که پایانبخش واژه باشد، باید بسیار دقت کرد؛ زیرا در الفبای فارسی، این دو حرف هم نمایندۀ صامت است و هم نمایندۀ مصوت و این ممکن است ما را به اشتباه بیندازد. بهتعبیر دقیقتر، «ه» هم صدای h میدهد (مثل «راه») و هم صدای e میدهد (مثل «دنده») و «ی» هم صدای y میدهد (مثل «رأی») و هم صدای i میدهد (مثل «خوبی»). بنابراین، باید مراقب بود و قاعدۀ پیشگفته را دربارۀ آنها بهدقت رعایت کرد.
پس:
ـ اگر «ه» نمایندۀ صامت بود و صدای h میداد، همهجا ضمیر را میچسبانیم:
راهم، راهت، راهش، راهمان، راهتان، راهشان
ـ اگر «ی» نمایندۀ صامت بود و صدای y میداد، همهجا ضمیر را میچسبانیم:
سعیَم، سعیَت، سعیَش، سعیِمان، سعیِتان، سعیِشان
- محمد یوسفیشیرازی
@virevirayesh@molavi_asar_o_afkar@ferdosesokhan