(این یادداشت با یاد و خاطرهی پوراندخت سلطانی، مادر کتابداری نوین ایران، نوشته شد ... که نماد شخصیت ملی-فرهنگی و ایراندوستی تمام عیار است.)
هر چند وقت یکبار، فرهنگ و هنر دوستی فرح پهلوی مطرح میشود و انگار سوزن بعضی گیر کرده باشد هی خاطرنشان میکنند، کانون پرورش فکری کودکان و موزهی هنرهای معاصر و لباس سوزندوزی و از این حرفها ... و من همیشه حیرت زده میشوم چون باورم نمیشود که فرهنگدوستی مقطعی باشد و فقط در یک بازهی زمانی مشخص باشد یعنی تا زمانی که فرح پهلوی در ایران بود، فرهنگدوست بود بعد دیگر هرگز هیچی فرهنگی و هنردوست نبوده و نیست ... اول مایلم احساسم را که از حافظهی جمع جدا نیست، نسبت به فرح پهلوی بگویم. در زندگی، دو بار خواستهام او را با اشتیاق و همدردی بغل کنم. یک بار در کودکی، وقتی از مدرسهمان دیدن کرد و بعدها وقتی داغ دید ... مدرسهی ما را دو روز تعطیل کردند که دکورسازی کنند و پیشفنگ پسفنگ ببندند تا ورود و دیدار شهبانو ... آخرهای پاییز بود و سوز سردی میآمد، ما را به صف کردند و مدتی دراز سر پا در سرما نگه داشتند، پرچم و گل دستمان دادند و ما حنجرههای خود را پاره کردیم: "شهبانو فرح جان ماست، نور دو چشمان ماست" و او فقط یک لحظهی کوتاه، خیلی کوتاه از جلوی ما رد شد و با ما بایبای کرد. اما همان یک لحظهی کوتاه، کافی بود تا دل جمالپرست ما را بلرزاند و با خود ببرد ... فرح دیبا- پهلوی، زیبا بود انقدر زیبا و خوش آب و رنگ بود که انگار از کرهای دیگر آمده بود. با لبخندی شیرین، بلند بالا، خوشتیپ، چه پوستی گلبهی و اطراف ما از بوی عطر گلهای عالم در همان لحظهی کوتاه آکنده شد...
زمان گذشت ... حال به مشاهده خود و مستندات میپردازم. کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، با فکر و ابتکار فیروز شیروانلو و همکاری لیلی امیرارجمند تأسیس شد. در کانون برای تهیه فیلم، آموزش و انتشار کتاب برای کودکان و نوجوانان، ایجاد کتابخانه در شهرستانها و روستاهای دوردست، هنرمندان، نویسندگان، شاعران و فیلمسازان فعالیت داشتند، خلاقیت و خدمت میکردند مثل : سیروس طاهباز، احمدرضا احمدی، عباس کیارستمی، ناصر زراعتی و خیلیهای دیگر... و در زمینهی موسیقی، شیدا قرچهداغی، منفردزاده، حسین علیزاده و خیلیهای دیگر ... و به همت و کوشش پرویز دوایی، فیلمهای کانون به جشنوارههای بین المللی راه یافت. نتیجهی فعالیتها، آثار ارزنده و ماندگاریست که اکنون در یوتیوب در دسترس است. چنان که در همهی کشورهای نظام پادشاهی رسم است، ملکه به کارهای آموزشی، فرهنگی و خیریه میپردازد. نقش فرح پهلوی در کانون، فقط ایجاد دفتر دستک بود و بعد ساواک که مدام مزاحم خلاقیت و فعالیت هنرمندان بود، لیلی امیرارجمند واسطه میشد و علیاحضرت با نوشتن نامهای، ساواک را دور میکرد و به ساواک میگفت چخه ... در تأسیس موزهی هنرهای معاصر هم همین طور، ایشان اجازهی خرید آثار هنری میداد و روبان افتتاح قیچی میکرد. همین ... باری، فرهنگ و هنر دوستی، مقطعی نمیشود بعضی که در کانون فعال بودند و بعد از مهاجرت یا تبعید، به فراخور هنر و امکانات خود کارهای ارزندهای ارائه دادند. این طبیعت آدمیست که در غربت، فرهنگ دوستیاش دو چندان میشود... دو نفر که میشناسم مثال میزنم: شیدا قرچه داغی موسیقیدان و آهنگساز، که پایهگذار بخش موسیقی در کانون بود، بعد از مهاجرت، روی ترجمهی انگلیسی منظومه پریای شاملو یک اپرا – باله ساخت که در تورنتو روی صحنه رفت و اجرا شد. و ناصر زراعتی، در تبعید داستانهای صوتی بسیاری در دسترس علاقمندان گذاشت و با افتتاح کتابفروشی و نشر in کتاب در حال و هوای فرهنگی، آن چه از دستش برآمده انجام داده. و دیگرانی که در غربت و تبعید، اندوه و دلتنگی خود را در بستر فرهنگی ایران و ایراندوستی دم زدهاند. فرح پهلوی همان طور که هیچ نقشی در کانون نداشت به جز دفتر دستک با هیچکدام از فعالان کانون هیچ تماسی بعد از فرار از ایران در این سالها نداشته. حتی با لیلی امیرارجمند که دوست صمیمی بودند. ایشان در مزونهای پاریس رفت و آمد داشت و مهمانیهای رویال. و همچنان شیکپوش و خوشتیپ. اما فرهنگ و هنر دوستی هیچ کس از ایشان ندیده. تا به حال کسی سخنی در قلمرو ادب و هنر از ایشان شنیده؟ تا به حال ایشان در بستر فرهنگی، متنی در خور توجه نوشته؟ وقتی ایشان در مزونهای پاریس رفت و آمد داشت و خرید میکرد، چند محله آنورتر، شاهرخ مسکوب تحلیلگر و پژوهشگر شاهنامه، در اتاقکی در یک عکاسخانه زندگی میکرد.