🔸ترویج «نذر پژوهش»: راهکاری برای برونرفت از وضعیت نامطلوب پژوهشهای علوم انسانی و اجتماعی
🔸✍️محسنحسام مظاهری
مدتی بود قصد داشتم یادداشتی با موضوع «نذر پژوهش» بنویسم. یادداشت امروز دوست عزیزم یاسر عرب کار را آسان کرد.
https://t.me/yaser_arab57/4663در کشور ما هرساله، هزینهی نسبتاً بالایی از بودجهی کشور صرف پژوهش شده یا به نام پژوهش در مراکز و مؤسسات فرهنگی و پژوهشی متعدد هزینه میشود. واقعیت آن است که در حال حاضر نهاد «دولت» ـ در معنای عام آن ـ یگانه کارفرمای پژوهشهای علوم انسانی و اجتماعی بهشمار میرود و لااقل در این حوزه، بخش خصوصی و مردمی، حضور مؤثری ندارد. این امر، زمینهساز آسیبهای متعددی شده که برخی از آنها فهرستوار عبارتاند از:
🔻 وابستگی پژوهشگران و گروههای پژوهشی به نهاد قدرت که آزاداندیشی و استقلال رأی آنها را مخدوش میسازد و آنها را عملاً به کارمندان و مجریان دولت تبدیل میسازد.
🔻تولید انبوه پژوهشها و شبهپژوهشهای سفارشی؛ پژوهشهایی که تنها به درد کسب درآمد مجریان و گزارش کار سازمانی کارفرما میخورد و نهایتاً در بایگانی سازمانها خاک میخورد و حتی مجریانشان نیز تمایل چندانی به انتشار آنها ندارند.
🔻بیخاصیتشدن حوزهی تحقیق و پژوهش به دلیل آنکه پرسش و موضوع پژوهش را همان کسی تعیین میکند که نوعاً باید مخاطب اصلی این قبیل پژوهشها باشد. دور باطلی که کارفرما و مخاطب را یکی میسازد.
🔻 آسیبرسانی به منابع عمومی کشور بهدلیل صرف هزینههای عمومی برای پژوهش بدون بازدهی قابل قبول
🔻ازبینرفتن زمینههای پژوهشگری بهعنوان پیشهای مستقل و حرفهای و اجبار پژوهشگران به استخدامهای دولتی یا ترک حوزهی تحقیق
🔻 فسادخیزشدن حوزهی پژوهش بهدلیل تولید رانت و تبدیل پژوهش به کالایی که در مناسبات [فاسد] پژوهشگران و مراکز پژوهشی و دانشگاهی با سازمانهای دولتی در قبال امتیازاتی دادوستد میشود.
به این فهرست موارد دیگری هم میتوان افزود. ماحصل این موارد، وضعیت فعلی است که پژوهش علوم انسانی ـ اجتماعی را به امری غیرجدی، غیرکاربردی و تزیینی بدل ساخته است.
یکی از راههای برونرفت از وضعیت فعلی، احیای سنت وقف فرهنگی و هدایت بخشی از وجوهات، تبرعات و نذورات مذهبی به حوزهی پژوهش است.
با این امر، هم شایبهی استفاده از بودجهی عمومی کشور از بین میرود، هم سرمایههای فردی و گروهی جامعه در مسیر درستتری هدایت میشود، هم پژوهشگران مستقل و آزاد امکان پژوهش پیدا میکنند و هم فاصلهی میان پژوهشگران و بدنهی جامعه کمتر شده و بهتبع موضوعات و حوزههای پژوهشی عینیتر و به دغدغههای جامعه نزدیکتر میشود. (خصوصاً در مورد پژوهشهای در حوزهی دین، ورود سرمایههای فردی و گروهی با خاستگاه مذهبی میتواند بسیار راهگشا باشد.)
پ.ن.
خود من الان چند ماه است که مشغول پژوهشی در حوزهی تاریخ دینداری در دورهی معاصر ایران هستم. پژوهش گستردهدامنی که جزیی از پروژهی تحقیقاتی شخصیام است که بهصورت خویشفرما سالهاست دنبال میکنم و تأمین هزینههای آن بیرون از توان فردی است. طبق برآورد زمانی، امیدوارم این پژوهش در سال آینده به پایان برسد و در قالب مجموعهای چندجلدی منتشر شود. چنانچه افراد یا گروههایی تمایل به مشارکت در تأمین هزینههای این پروژه در قالب نذر پژوهش داشته باشند، ممنون میشوم به آیدی کانال اطلاع دهند تا مشخصات دقیقتر پروژه در اختیارشان قرار گیرد.
1398/10/1
@mohsenhesammazaheri