جمله معترضه چیست ؟
📕محمد حسین زاده
👈جمله معترضه: جملهای است که در ضمنِ جمله اصلی میآید و اگر آن را حذف کنیم خللی در معنا و مفهوم جمله اصلی پدید نمیآید؛ و در بین دوخط تیره میآید- -
📕جمله معترضه بر دو نوع است :
👈۱) دعایی. مانند: «جواد - خدا حفظش کند - جوان مؤدّبی است». (در این عبارت، جمله «خدا حفظش کند» معترضه است).
👈۲) توضیحی : سعدی - که بزرگترین سجع نویس ایرانی است - در قرن هفتم میزیست
📕فرق جمله معترضه و بدل :
🔹جملهی معترضه جمله است ولی بدل جمله نیست
🔹جمله معترضه بین دو خط فاصله میآید ولی بدل بین دو ویرگول
📕ویژگیهای بدل:
ویژگی های بدل که ما آنها را با عنوان « راه های تشخیص بدل » میشناسیم عبارت اند از :
👈۱ – بدل و اسم قبل از آن باید در جمله، یک نقش داشته باشند.
👈۲ – بدل و اسم قبل از آن باید یک چیز یا یک شخص باشند و دو چیز یا دو کس مستقل از هم نباشند.
👈۳– بدل از جمله قابل حذف شدن باشد؛ بدون این که به معنی جمله آسیبی برسد.
👈۴– اسم قبل از بدل نباید کسره داشته باشد.
👈۵– بدل بین دو ویرگول قرار میگیرد.
🔹مثال: فردوسی، حماسه سرای بزرگ ایران، سخن را به آسمان علیین برد.
که اگر این مثال را با روشها یا همان ویژگی های شش گانهی فوق بررسی کنیم؛ می بینیم که:
🔹 حماسه سرای بزرگ ایران و فردوسی هر دو در جمله نقش نهادی دارند.
🔹 هر دو یک شخص هستند. یعنی فردوسی همان حماسهسرای بزرگ ایران است و اینها دو شخص مستقل از هم نیستند.
🔹ما می توانیم بدل ( حماسه سرای بزرگ ایران ) را از جمله حذف کنیم؛ بدون این که به معنی جمله آسیبی برسد.
🔹 بعد از بدل ( حماسه سرای بزرگ ایران ) بلافاصله فعل نیامده است.
🔹 اسم قبل از بدل ( فردوسی ) کسره ندارد .
🔹بدل ( حماسه سرای بزرگ ایران ) بین دو ویرگول قرار گرفته است.
📕فرق بدل با صفت و مضافالیه:
👈فرق بدل با صفت، آن است که موصوف با کسره به صفت اضافه میشود ، ولی مبدل منه ( اسم قبل از بدل ) با کسره به بدل اضافه نمیشود . ( انوری )
👈فرق بدل با مضافالیه، آن است که
🔹نخست: مضــاف با کســره به مضافالیـــه اضـــــافه میشود ، ولی مبدل منه ( اسم قبل از بدل ) به بدل اضـــافه نمیشود.
🔹دوم: مضـــاف و مضافالیه دو موجود مستقل و جداگانهاند ، در حالی که بدل و اسم قبل از آن هردو یکی هستند. ( انوری )
📕منابع و مآخذ:
🔹 انوری، حسن ، دستور زبان فارسی ، جلد۲ ، چاپ بیستم ، انتشارات فاطمی ،تهران.
🔹 ناتل خانلری ، پرویز ، دستور زبان فارسی ، چاپ هجدهم، انتشارات توس ، تهران.
🔹 خیامپور ، عبدالرسول دستور زبان فارسی ، چاپ یازدهم ، انتشارات ستوده ،تبریز.
@molavi_asar_o_afkar@ferdosesokhan