یادداشتِ «عالیخانی وزیر محبوب من» یادگاری است از زنده‌ یاد رضا نیازمند. او در این نوشته شرح می‌دهد که نقش علینقی عالیخانی در توسعه صنعتی ایران در دهه ۴۰‌چه بود، چگونه تیمی از افراد تکنوکرات را دور خود جمع کرد و در مدت ۷ سال و نیمی که در راس وزارت اقتصاد وقت که ترکیبی از وزارتخانه‌های صنایع، معادن، کشاورزی، بازرگانی و گمرک بود، ایران را بدون استفاده از درآمد نفتی، تا حدودی صنعتی کرد.


عالیخانی وزیرِ محبوبِ من (7/1)

| رضا نیازمند

ستاره ای بدرخشید و ماه مجلس شد
دل رمیده ما را انیس و مونس شد

من وزرای زیادی را دیده بودم و با افراد بسیار قوی مانند ابتهاج و شریف امامی کار کرده بودم ولی هیچ کدام مانند عالیخانی نبودند.
عالیخانی را- از لحظه ای که دیدم – وزیر من و محبوب من شد. من اورا بشدت دوست داشتم و دارم و هرگز لذت کارکردن با او را فراموش نمی کنم.
حیف که روزگار غدار ما را از هم جدا کرد – یکی در آنطرف کره خاکی و دیگری در این سمت کره خاکی.
اسدالله علم در 28 تیر 1341 فرمان نخست وزیری را از شاه گرفت و نخست وزیر شد – او پس از شش ماه کابینه خود را ترمیم کرد و دکتر علیقلی عالیخانی را به سمت وزیر بازرگانی و صنایع و معادن به شاه معرفی کرد.
من در وزارت صنایع و معادن رئیس مرکز راهنمائی صنایع بودم -که یک روز گفتند وزیر جدید برای معرفی خود به وزارتخانه میاید.
در طبقه اول ساختمان وزارت صنایع و معادن مرکزی بود بنام :"مرکز راهنمائی صنایع :که در زمان وزارت شریف امامی تاسیس شده بود و در آن چند ین کارشناس خارجی و گروهی کارکنان تخصصی ایرانی کار میکردند . کار این اداره راهنمائی صاحبان صنایع جدید التاسیس بود .
وقتی که من در سازمان برنامه رئیس ایرانی هیئت امریکائی جرج فرای بودم شریف امامی رئیس شورای عالی سازمان برنامه بود و کار هیئت جرج فرای را دیده بود – بهمین جهت وقتی وزیر صنایع شد – مرکز راهنمائی صنایع را – مشابه هیئت جرج فرای - تشکیل داد و عده کارشناس مدیریت از موسسه آرتور – د – لیتل امریکائی استخدام کرد که به ایران بیایند و به ایرانیان مدیریت صنعتی بیاموزند.
در ابتدا شریف امامی شخصی بنام فیروز را بریاست این مرکز منصوب کرد– بعد از حدود یکسال و اندی اورا عوض کرد و از من خواست که ریاست آن مرکز را بعهده بگیرم.
من باسابقه چهار سال کار با هیئت جرج فرای – سر و صورتی به این مرکز دادم و شهرتی برای آن بوجود آوردم . بطوریکه در وزارت صنایع و معادن مشهور ترین مدیر آن زمان شدم. البته سابقه کاری من هم درخشان بود

در نیمه آخر جنک بین المللی دوم – بواسطه جنگ- ایران نتوانست قطعات یدکی برای ماشین های نساجی وارد کند و ماشین های نساجی مازندران یکی پس از دیگری از کار می افتادند. مهندس زنگنه رئیس بنگاه صنعتی بود و تمام کارخانه های دولتی تحت نظر این بنگاه قرار گرفته بود.
من مدیر فنی کارخانه تعمیرات مکانیکی ونک بودم . مهندس زنگنه از من خواست که این مشکل خوابیدن ماشین های نساحی را حل کنم . منهم بلا فاصله به مازندران رفتم و دستور دادم که 20 درصد ماشین های نساجی را از کار خارج کنند و آنها را اوراق کنند و از قطعات منفصله آنها بقیه ماشین ها را بکار بیاندازند . بدین ترتیب تعداد قابل ملاحظه ای از ماشین های نساجی بکار افتاد.
در ضمن من در کارخانه تعمیرات مکانیکی - که مدیر فنی بودم - مشغول ساخت یدکی برای ماشین آلات نساجی شدم و موقتا کارخانه ها بکار افتادند تا جنگ تمام شد .و این اولین موفقیت کاری من شد.
بعد از آن - در زمان وزارت شریف امامی شرکت نساجی ایران به وزارت صنایع منتقل شد . این شرکت با 8 هزار کارگر – ده سال بود که ضرر میداد . شریف امامی وزیر صنایع سود آور کردن این کارخانه را به من محول کرد و من در طی فقط یازده ماه این شرکت را نوسازی کردم و سود آور نمودم.
در زمان نخست وزیری دکتر علی امینی برنامه اصلاحات ارضی اجرا شد و در نتیجه آن رکود اقتصادی سرتاسر مملکت را فرا گرفت . همه پولداران ترسیده بودند . وسرمایه های خود را مخفی کرده بودند تا جائی که هیچ کس حتی برای خودش هم خانه نمی ساخت در نتیجه تمام کارخانه های سیمان در ایران تعطیل شدند.
در این موقع مهندس فریور وزیر صنایع شد . دولت یک کارخانه سیمان در شهر ری داشت. فریور کارخانه سیمان دولتی را بمن سپرد تا چاره ای بیندیشم . من در آن دوران یگانه کسی بودم که کارخانه سیمانش سود کلان داد – و شهرت من افزایش یافت.
همه اینها کوله بار های پر ثمری بود که من در پرونده خود داشتم و موجب شده بود که در وزارت صنایع معادن وزنی سنگین تر از معاوین آن وزارتخانه برای من حاصل کند.
بدین جهت روزی که عالیخانی برای اولین مرتبه به این وزارتخانه آمد و خواست با مدیران درجه اول وزارتخانه دیدار کند و برای آنان سخن رانی کند – من ارشد کارمندان آن گرد همائی بودم .

✅ @karkhone

Comments

Be the first to add a comment